W Polsce przemysł biotechnologiczny zajmuje się taką działalnością, jak produkcja antybiotyków i szczepionek, biologiczne oczyszczalnie ścieków, produkcja biopreparatów oraz w branży spożywczej mleczarstwem i fermentacją. Organizmami modyfikowanymi genetycznie przemysł ten się nie zajmuje. Nie ma więc w prawie polskim wystarczających norm regulujących to zagadnienie. Powinny one być jednak wkrótce opracowane, chociażby dlatego, że rośnie zainteresowanie naszym krajem przez zagraniczne firmy zajmujące się tego typu działalnością. Polska mogłaby więc stać się ofiarą niekontrolowanej dystrybucji ich produktów.[1]

Ustawa o ochronie środowiska po nowelizacji, która weszła w życie w 1999 roku zawiera artykuł (37a), który uwalnianie lub wprowadzanie na rynek GMO i produktów zawierających GMO uzależnia od uzyskania zezwolenia Ministra OŚZNiL. Taki produkt powinien być odpowiednio oznaczony i opakowany.[2]

Rozwiązanie to nie spełnia jednak standardów wspólnotowych i jest postrzeganie jako tymczasowe – do czasu uchwalenia nowej ustawy o ochronie środowiska. [3]

Nowe rozwiązania, które będą wprowadzane w Polsce, powinny więc opierać się na standardach przyjętych w Unii Europejskiej.

Wymienia się trzy dyrektywy, które dotyczą organizmów zmodyfikowanych genetycznie. Aby dokonać dostosowania polskiego prawa, należy utworzyć system bezpieczeństwa opierający się na wydawaniu zezwoleń i certyfikatów na każdym etapie prac doświadczalnych oraz na etapie uwalniania do środowiska bądź wprowadzania na rynek organizmów lub produktów zawierających organizmy zmodyfikowane genetycznie. W tym celu proponuje się wprowadzenie w życie odpowiednich aktów prawnych wykonawczych zawierających:[4]

• określenie procedury,
• wyznaczenie instytucji zarządzającej,
• określenie aspektów bezpieczeństwa i opracowanie planów ratowniczych,
• opracowanie systemów informacyjnych,
• określenie zasad włączenia społeczności i poufności informacji.

Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa zawiera również projekt zorganizowania biura prowadzącego sprawy GMO i organu opiniodawczo- doradczego oraz zaleca takie działania, jak prowadzenie edukacji społeczeństwa na temat modyfikowanych genetycznie organizmów i aspektów bioetycznych, podjęcie działań w kierunku wprowadzenia dobrych praktyk laboratoryjnych w zakresie GMO, wprowadzenie zasad BHP w zakresie GMO.

---

[1] Ibidem, s. 60-64

[2] Ibidem, s. 64-66

[3] Ibidem, s. 23-27

[4] Stan dostosowania polskiego prawa… op. cit.

Jeśli potrzebujesz pomocy w napisaniu pracy z zakresu ochrony środowiska, to polecamy serwis pisanie prac - prace z ekologii i innych kierunków pisane na (prawie) każdy temat.

Rolnictwo ekologiczne to system gospodarowania ze zrównoważoną produkcją roślinną i zwierzęcą [30]. Obecnie jest to jedna z najszybciej rozwijających się gałęzi rolnictwa na świecie, zwłaszcza w Unii Europejskiej.

Podstawą produkcji ekologicznej, zarówno roślinnej, jak i zwierzęcej, powinno być zachowanie jak najwyższego poziomu bioróżnorodności, dobrostanu zwierząt oraz stosowanie wyłącznie naturalnych metod produkcji. O rozwój rolnictwa ekologiczny, który jest również nazywany organicznym (organiczny rolnictwo) lub biologiczne (agriculture biologique), w dużej mierze destrukcyjny wpływ rolnictwa konwencjonalnego na środowisko, np. zanieczyszczenie wód powierzchniowych i podziemnych związkami azotu oraz nadprodukcja żywienia w krajach rozwiniętych gospodarczo. GMO i syntetyki nie są stosowane w rolnictwie ekologicznym nawozy, pestycydy, regulatory wzrostu i sztuczne dodatki paszowe [1].

Produkcja powinna opierać się na dobrze zaplanowanym płodozmianie mającym na celu utrzymanie lub poprawę żyzności gleby, a także na prawidłowym doborze gatunków i odmian roślin oraz gatunków i ras zwierząt wykazujących naturalną odporność na choroby i dużą zdolność adaptacji do lokalnych warunków środowiskowych. Przestrzeganie tych zasad pozwala osiągnąć dwa najważniejsze cele: ochronę środowiska w zakresie gleby, wody i krajobrazu oraz wysoką jakość produktów rolnych.[2]

Gospodarstwa rolne powinny wejść na drogę różnicowania dotychczasowych dochodów, a więc podjąć działania związane z konserwacją urządzeń melioracyjnych, nasadzeniami leśnymi, obsługą turystów, przetwarzaniem surowców rolniczych, handlem, transportem, rzemiosłem itd.

Pożądane by było, aby rozwój przemysłu rolno spożywczego dokonywał się w małych formach przetwórni o lokalnym znaczeniu, bazujących na lokalnych dostawach surowca. Obok tradycyjnych produktów rolnych jak: mleko i żywiec są dobre i sprawdzone tradycje produkcji owoców miękkich jak: agrest, truskawka, porzeczka oraz warzyw: ogórka, kapusty, kalafiora, szparagów.

Sprzyjające warunki uprawy i umiejętność producentów w tym zakresie, a także szansa zbytu przemawiają za rozwojem tych kierunków. Ważne i znaczące jest rozwinięcie w naszym regionie produkcji ekologicznej żywności, zwłaszcza na zaopatrzenie Szczecina i bliskości rynku Berlińskiego.

---

[1] Kowalska A., 2015 – Rolnictwo ekologiczne jako czynnik rozwoju zrównoważonej konsumpcji. J. Agr. Rural Dev. 3 (37), 467-476.

[2] Rigby D., Câceres D., 2001 – Organic farming and the sustainability of agricultural systems. Agricul-Organic farming and the sustainability of agricultural systems. Agricultural Systems 68, 21-40.

Jeśli potrzebujesz pomocy w napisaniu pracy z zakresu ochrony środowiska, to polecamy serwis pisanie prac - prace z ekologii i innych kierunków pisane na (prawie) każdy temat.

praca dyplomowa z ekologii

Integracja europejska to proces koncentrujący się na zagadnieniach ekonomicznych. Jednoczenie się krajów Europy Zachodniej na mocy traktatów z lat 50. okazało się sukcesem właśnie dzięki temu, że zaowocowało rozwojem gospodarczym.

Wtedy jeszcze problem ochrony środowiska nie był doceniany. Szybki rozwój gospodarek, w których znaczącą rolę odgrywał przemysł, spowodował, że z czasem szkody ekologiczne były coraz bardziej widoczne. Początkowo z rozwiązywaniem tego problemu próbowano radzić sobie w ramach polityki prowadzonej przez poszczególne państwa oddzielnie.

W 1972 roku Rada Europejska zwróciła się do Komisji z wezwaniem o opracowanie wspólnotowego programu działania w dziedzinie ochrony środowiska.[1] Uważano, że zagrożenia ekologiczne stały się problemem wykraczającym poza granice poszczególnych krajów i wspólne stawienie im czoła może podnieść efektywność polityki ochrony środowiska. Nie bez znaczenia był także fakt, że zróżnicowane normy ekologiczne w każdym z państw zaczęły stawać się barierą handlową w warunkach rosnącej wymiany gospodarczej.

Przepisy prawa ochrony środowiska w Unii Europejskiej podzielić można na ogólne i szczegółowe. Ogólnymi (horyzontalnymi) są akty prawne o charakterze technicznym, dotyczące wszystkich działów prawa ekologicznego. Regulują takie zagadnienia, jak dostęp do informacji na temat środowiska naturalnego, ocena oddziaływania inwestycji na środowisko naturalne oraz sprawozdawczości z wykonywania szczegółowych przepisów ochrony środowiska.

Kwestie te szerzej poruszone są w następnym podrozdziale na temat narzędzi realizacji polityki ochrony środowiska w UE. Poniższa charakterystyka przepisów szczegółowych, dotyczących poszczególnych działów prawa ochrony środowiska, sporządzona została głównie na podstawie „Białej Księgi Polska – Unia Europejska”. Są to zagadnienia takie jak: jakość powietrza, czystość wód, stan przyrody, postępowanie z odpadami, sprawy dotyczące poziomu hałasu, chemikaliów, biotechnologii, zagrożeń przemysłowych oraz bezpieczeństwa radiologicznego.

Woda

Prawo dotyczące ochrony czystości wód można podzielić na dwie grupy. Normy prawne ustalają z jednej strony standardy jakości wody, z drugiej dopuszczalne poziomy emisji do niej. Jedna z ważniejszych dyrektyw określa 50 wskaźników, którym powinny odpowiadać będące źródłem wody pitnej wody powierzchniowe. Zostały one podzielone, według jakości, na klasy czystości. Określono, jakim procesom należy poddać wodę z poszczególnych klas, aby nadawała się do picia. Odpowiednie dyrektywy[2] regulują również standardy jakości wód przeznaczonych do kąpieli, niezbędnych dla życia ryb i skorupiaków. Uregulowane są też limity emisji do wód substancji niebezpiecznych, jak kadm czy rtęć. Normy wspólnotowe ustalają także metody analizy i pomiaru zanieczyszczeń.

Przyroda

W europejskim porządku prawnym, w obszarze dotyczącym ochrony przyrody, oprócz aktów prawnych wspólnot, jak rozporządzenia i dyrektywy, mamy do czynienia również z konwencjami międzynarodowymi, których Wspólnoty Europejskie są stroną. Konwencje te stanowią część acquis communautaire.[3]

Odpowiedzią na zagrożenie egzystencji dzikich ptaków, ich gniazd i siedlisk była stosowna dyrektywa. Na państwach członkowskich spoczął obowiązek zapewnienia populacjom ptaków warunków koniecznych dla ich egzystencji i zachowania równowagi ekologicznej. Ma to zostać osiągnięte poprzez tworzenie obszarów chronionych, odtwarzanie zniszczonych siedlisk i gospodarowanie nimi. Nałożone zostały ograniczenia sposobów przeprowadzania polowań oraz handlu zwierzętami. Inna dyrektywa stawia sobie za cel zachowanie naturalnych siedlisk dzikiej fauny i flory. Zaplanowano utworzenie europejskiej sieci naturalnych siedlisk „Natura 2000”. Państwa powinny podjąć działania w celu wprowadzenia ścisłej ochrony niektórych gatunków (umieszczonych na liście w aneksie do dyrektywy). Określony został wykaz zakazanych metod chwytania i zabijania określonych gatunków zwierząt. Pozostałe akty prawne regulują takie kwestie, jak zasady stosowane w przypadku importu wielorybów i innych produktów pochodzących z waleni (wymaganie uzyskania licencji importowej) oraz sprowadzania do państw członkowskich skór niektórych gatunków młodych fok i pochodzących z nich produktów, uwzględnione zostały także zagadnienia dotyczące przyrodniczych obszarów chronionych.[4]

Częścią europejskiego prawa ochrony środowiska są konwencje międzynarodowe, których Wspólnoty są stronami. Konwencja o zachowaniu  [5] [6] [7] żywych zasobów morskich Antarktyki wyznacza zasady prowadzenia eksploatacji tego obszaru. Limituje połowy ryb, mięczaków, skorupiaków i innych gatunków w celu minimalizowania zmian w ekosystemie. Konwencja „berneńska” o zachowaniu dzikiej fauny i flory europejskiej oraz naturalnych siedlisk zobowiązuje strony do utrzymywania populacji określonych gatunków na poziomie odpowiadającym wymogom ekologicznym, naukowym i kulturalnym.[8]

Przewidziano wprowadzenie ścisłej ochrony dla zwierząt i roślin wymienionych w Załącznikach. Zachowanie wędrownych gatunków dzikich zwierząt i ich siedlisk oraz wykaz szczególnie zagrożonych gatunków zawiera Konwencja bońska. Strony zostały zobowiązane do podjęcia odpowiednich działań ochronnych.[9] Warto wspomnieć jeszcze o Konwencji o Międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES). Wspólnoty nie są jej stroną, gdyż nie jest to prawnie możliwe (stronami są wszystkie państwa Unii), jednak jej postanowienia stały się częścią wspólnotowego prawa, odwołują się do nich rozporządzenia Rady i Komisji. Konwencja wprowadza mniej lub bardziej rygorystyczne zasady handlu żywymi lub martwymi zwierzętami, w zależności od grupy, do której dany gatunek został zaliczony. Wprowadzono system pozwoleń i certyfikatów, których wydanie uzależnione jest od spełnienia odpowiednich warunków.[10]

Odpady

Ten obszar polityki ochrony środowiska opiera się na czterech podstawowych zasadach. Po pierwsze należy zapobiegać powstawaniu zbędnych ilości odpadów, które nie będą mogły znaleźć zastosowania w gospodarce. Po drugie, proponuje się przeniesienie zasady „zanieczyszczający płaci” na producentów, których należy obarczyć kosztami postępowania z ich odpadami, jak utylizacja, neutralizacja czy składowanie. Po trzecie należy zwrócić większą uwagę na przewidywanie i identyfikowanie potencjalnych problemów. Po czwarte, problem odpadów, czyli ich przerób lub składowanie, powinien być rozwiązywany „na miejscu”, bez zbędnego transportowania.[11] [12] [13]

Prawo wspólnotowe odnosi się w tym przypadku do następujących kwestii: zapobieganie niepotrzebnemu powstawaniu odpadów, ponowne używanie produktów przeznaczonych do wyrzucenia, składowanie w warunkach nie zagrażających życiu ludzkiemu ani środowisku, wprowadzenie szczególnych wymagań w postępowaniu z odpadami niebezpiecznymi, promowanie stosowania przetwarzalnych opakowań, promowanie tzw. „czystych produktów” które podczas wytwarzania, sprzedaży i rozkładu nie szkodzą środowisku. Jeśli konieczny jest transport, powinien odbywać się w odpowiednich warunkach. Uwagę zwraca się na promocję określonych stylów zachowań wśród ludności, jak preferowanie produktów wielorazowych i o długiej żywotności, sortowanie śmieci, wybieranie w sklepach produktów przyjaznych środowisku czy ograniczanie stosowania zbędnych opakowań. Odpady z gospodarstw domowych stanowią około 20% całości odpadów, reszta jest skutkiem działalności przemysłu, górnictwa i rolnictwa.

Hałas

Początkowo celem unormowania tej dziedziny były nie tyle względy ochrony środowiska, co usunięcie barier handlowych. Reguluje się nie poziom dopuszczalnej emisji dźwięku do środowiska, tylko maksymalną głośność konkretnych urządzeń (limity ustala się w decybelach). Wspólnotowe przepisy prawne dotyczące hałasu mają podobną konstrukcję. Wyznacza się w nich poziom maksymalnej głośności danego urządzenia, a państwa członkowskie nie mogą wykluczyć ze swojego rynku przedmiotu spełniającego wyznaczone kryteria. Ustala się także metody pomiaru hałasu odnośnie poszczególnych kategorii produktów (procedura testowania). Prawo europejskie ustala limity dopuszczalnego hałasu dla pojazdów silnikowych, oddzielnie dla czterokołowych i dla motocykli, poruszających się po drogach oraz wymagania co do tłumików. Normowany jest poziom emisji hałasu przez zakłady budowlane i znajdujące się w ich wyposażeniu maszyny.[14] [15]

Wiąże się z tym jeszcze ustalenie limitów dźwiękowych dla dźwigów wieżowych.[16] [17] Wydano dyrektywę limitującą hałas, którego źródłem są samoloty o prędkości niższej od prędkości dźwięku. Wiąże ona wymogi ochrony środowiska z istniejącymi możliwościami technologicznymi. Inna dyrektywa[18] dotyczy kompresorów (sprężarek), limity hałasu są tu związane, podobnie jak w niektórych innych przypadkach, z wydawaniem wspólnotowych certyfikatów. Dyrektywami[19] ustalono jeszcze dopuszczalne poziomy hałasu dla takich urządzeń, jak generatory mocy, generatory spawalnicze, urządzenia kruszące, mechaniczne kosiarki do trawy, koparki, koparko-ładowarki, opryskiwacze, ładowarki. Nietypową konstrukcję przybrała dyrektywa dotycząca sprzętu gospodarstwa domowego.[20] [21] Nie ustala się w niej bowiem żadnych limitów hałasu. Upoważnia ona państwa członkowskie do wprowadzenia w stosunku do producentów i importerów wymagań oznaczania hałaśliwości oferowanych produktów w sposób uregulowany w dyrektywie. Zakazano jednak państwom wprowadzania ograniczeń ze względu na zadeklarowany zgodnie z formalnymi wymogami dyrektywy poziom głośności.

Chemikalia, zagrożenia przemysłowe i biotechnologie

Normy odnoszące się do kontroli substancji chemicznych stanowią we wspólnotowym porządku prawnym dosyć liczną grupę. Podstawowym instrumentem kontrolnym jest obecnie wymóg notyfikacji, przez który rozumie się przedstawienie właściwej władzy przez osobę mającą zamiar wprowadzić na rynek wspólnoty daną substancję odpowiednich dokumentów. Notyfikacja powinna zawierać takie informacje, jak charakter substancji, jej klasyfikacja, opakowanie, środki ostrożności, które powinny być podjęte podczas jej stosowania. Od obowiązku notyfikacji przewidziano szereg zwolnień, np. jeśli wprowadza się substancje w celach badawczych. Stosowne dyrektywy mają na celu ujednolicenie procedur notyfikacji, klasyfikowania, opakowania i oznaczania substancji chemicznych w państwach Wspólnoty. Konstrukcja opakowań powinna uniemożliwiać przypadkowe wydostanie się substancji, materiał, z którego zostało wykonane, nie może wchodzić z nią w reakcje chemiczne, wymagana jest także odpowiednia konstrukcja zamknięcia.

Odpowiednim wymogom powinna odpowiadać etykieta produktu. Oprócz informacji o substancji i jej właściwościach powinna zawierać dane na temat sposobu postępowania z nią i środków ostrożności. W przypadku eksportu niebezpiecznych substancji wprowadzono wymóg informowania o tym odpowiednich władz państwa przyjmującego towar. Zakazano eksportu produktów, które mogą być użyte do produkcji broni chemicznej tam, gdzie takie ryzyko istnieje (np. do państw prowadzących wojnę).[22] [23] [24] Określono[25] również zasady praktyki laboratoryjnej. Państwa zostały zobowiązane do ustanowienia władz mających kontrolować działalność laboratoriów. Jedna z dyrektyw[26] [27] wprowadza ograniczenia użytkowania i wprowadzania na rynek pewnych (określonych w aneksie) substancji chemicznych i preparatów. Rygorystyczne przepisy wprowadzono także w stosunku do azbestów. Ich emisja do powietrza i wody ma być eliminowana lub zmniejszana. Określono normy emisji.[28]

Dyrektywa (tzw. dyrektywa Saveso, powstała po katastrofie w zakładach chemicznych we włoskiej miejscowości Saveso) regulująca problem zagrożenia przemysłowego ma na celu zapobieganie wypadkom przemysłowym oraz ograniczanie ich negatywnych skutków dla człowieka i środowiska.[29] Nakłada ona na producentów specjalne obowiązki oraz powołuje specjalne organy państwowe mające zajmować się zagrożeniami. Producent zobowiązany został do zawiadomienia odpowiednich władz o istotnych w tym przypadku aspektach swojej działalności (o rodzajach substancji, jakich używa, ale też o fakcie wystąpienia wypadku, czy zagrożenia wystąpieniem wypadku). Obowiązkiem państw jest zapewnienie ludności narażonej na zagrożenie odpowiedniej informacji oraz poinformowanie o najlepszym sposobie zachowania w przypadku zagrożenia.[30]

Przepisy dotyczące biotechnologii[31] [32] [33] ustalają sposoby postępowania z genetycznie modyfikowanymi organizmami w celu uniknięcia zagrożenia dla człowieka i środowiska naturalnego. Wyróżniono organizmy zamknięte (tj. odgrodzone od świata zewnętrznego barierami fizycznymi, biologicznymi i chemicznymi) i pozbawione tych barier. Wprowadzono wymóg opracowania planów na wypadek wydostania się niektórych mikroorganizmów poza terytorium, gdzie mogą bezpiecznie dla środowiska przebywać. Wprowadzanie genetycznie zmodyfikowanych organizmów do środowiska jest możliwe zarówno w celach komercyjnych jak i niekomercyjnych. W zależności od tego istnieją różne procedury wydawania zgody i sposoby kontroli.

Bezpieczeństwo jądrowe i ochrona przed promieniowaniem

Prawo wspólnotowe w tej dziedzinie określa standardy ochrony zdrowia przed zagrożeniami wynikającymi z promieniowania jonizującego. Wyznaczone zostały normy chroniące pacjentów przed skutkami promieniowania związanego z naświetleniami medycznymi. Jedna z dyrektyw[34] ustanawia system powiadomień o niebezpieczeństwie, inna nakazuje informować ludność o ewentualnym zagrożeniu promieniowaniem.[35] Pozostałe przepisy regulują takie kwestie, jak transport odpadów i substancji radioaktywnych czy maksymalnych dopuszczalnych poziomów skażenia żywności wprowadzanej na rynek w przypadku awarii nuklearnej.[36]

---

[1] W. Weidenfeld, W. Wessels (red.), Europa od A do Z. Podręcznik integracji europejskiej, Gliwice 1996, s. 180

[2]  Dyrektywy Rady 76/160/EWG, 78/659/EWG, 79/926/EWG

[3]  Dyrektywy Rady 76/464/EWG, 83/513/EWG, 82/176/EWG

[4]   Dyrektywa Rady 79/896/EWG

[5]   J. Sommer, op. cit, s. 26-28

[6]   Dyrektywa Rady 79/409/EWG

[7]   Dyrektywa Rady 92/43/EWG

[8]   Rozporządzenie Rady 81/348/EWG i Dyrektywa Rady 83/129/EWG

[9]   A. Przyborowska-Klimczak, Ochrona przyrody. Przyrodnicze obszary chronione. Biała Księga Polska – Unia Europejska Nr 24, Warszawa 1996, s. 16-24, 31-32

[10] The European Community regulations on wildlife trade and the implemantation of CITES, europa.eu.int/en/comm/dgn/cites/citeshome.htm

[11] Waste: Facts and trends, europa.eu.int/en/comm/dgn/waste-en.htm

[12] Dyrektywy Rady 75/442/EWG, 91/156/EWG, 78/319/EWG, 75/442/EWG

[13] Waste… op. cit.

[14] Dyrektywa Rady 70/157/EWG

[15] Dyrektywa Rady 79/113/EWG

[16] Dyrektywa Rady 84/534/EWG

[17] Dyrektywa Rady 80/51/EWG

[18] Dyrektywa Rady 84/533/EWG

[19] Dyrektywy Rady 84/536/EWG, 84/535/EWG, 84/537/EWG, 84/538/EWG

[20] Dyrektywa Rady 86/594/EWG

[21] J. Sommer, op. cit., s. 30-40

[22] Dyrektywy Rady 67/548/EWG, 88/379/EWG

[23] Rozporządzenie Rady 1734/88/EWG

[24] Rozporządzenie Rady 428/89/EWG

[25] Dyrektywy Rady 87/18/EWG, 88/320/EWG, 89/569/EWG

[26] Dyrektywa Rady 76/769EWG

[27] Dyrektywa Rady 87/217/EWG

[28] J. Sommer, op. cit., s. 49-55

[29] Dyrektywa Rady 82/501/EWG

[30] J. Sommer, op. cit., s. 43-44

[31] Dyrektywy Rady 90/219/EWG, 90/220/EWG i Decyzje Komisji 91/274/EWG, 91/448/EWG

[32] J. Sommer, op. cit., s. 45-49

[33] Dyrektywa 96/29/Euratom (Podstawowe normy bezpieczeństwa)

[34] Dyrektywa 97/43/Euratom

[35] Dyrektywa 98/618/Euratom

[36] Przewodnik dostosowania prawa do prawa Unii Europejskiej w dziedzinie ochrony środowiska. Dokument roboczy Komisji Europejskiej, mos.gov.pl/mos/news/materialyinform/przewodnik /przewodnik.html

Jeśli potrzebujesz pomocy w napisaniu pracy z zakresu ochrony środowiska, to polecamy serwis pisanie prac - prace z ekologii i innych kierunków pisane na (prawie) każdy temat.

Wszystko wskazuje na to, że Polska w ciągu kilku najbliższych lat stanie się członkiem Unii Europejskiej. Celowi temu podporządkowano działania władz państwowych. Efektem procesu integracji będzie szereg zmian. Przewiduje się, że większość z nich będzie zmianami na lepsze, jednak realistycznie dokonywana ocena możliwych perspektyw musi uwzględnić także wystąpienie pewnych trudności i pojawienie się negatywnych skutków. Liczy się jednak bilans, z którego wynika, iż skutki pozytywne przeważą nad negatywnymi, dlatego więc warto kontynuować proces integracji.

Przyłączenie Polski do Unii Europejskiej spowoduje szereg następstw, o których mówi się już dziś. W tym przypadku interesujące jest to, jak ten bilans będzie wyglądał w przypadku polityki ochrony środowiska. Prowadzone są prace nad przewidywaniem możliwych następstw. Próbuje się również kreślić scenariusze możliwego rozwoju polityki ochrony środowiska w Polsce, w sytuacji, gdyby kraj nie stał się w najbliższych latach członkiem Unii Europejskiej.

Raport Rządowego Centrum Studiów Strategicznych zwraca uwagę na trzy główne czynniki stanowiące zagrożenie i wymagające poniesienia kosztów w związku z działaniami dostosowawczymi.

Zwraca się tam uwagę na możliwość pogorszenia jakości środowiska, gdyż niektóre standardy europejskie są bardziej liberalne od polskich. Zagrożenie to byłoby jednak przejściowe w związku z istniejącą w Unii tendencją do zaostrzania standardów. [1]

Bardziej realne wydaje się ryzyko związane z wprowadzeniem swobody przepływu towarów. Różnice ekonomiczne i społeczne pomiędzy Polską a krajami Unii mogłyby przyczynić się do napływu obniżających jakość środowiska dóbr konsumpcyjnych, jak np. stare samochody. Obecnie jest to niemożliwe ze względu na bariery prawne, które jednak w następstwie integracji zostałyby zniesione.

Trzecim czynnikiem są bezpośrednie i pośrednie koszty dostosowywania norm ochrony środowiska do standardów obowiązujących w UE. Koszty te zostałyby poniesione zarówno przez kraje wstępujące do Unii, jak i przez dotychczasowych jej członków. Komisja Europejska szacuje, że całkowite koszty inwestycyjne wprowadzenia prawa ekologicznego dla dziesięciu krajów stowarzyszonych z Europy Środkowej i Wschodniej wyniosą 120 miliardów ECU . Trzeba pamiętać, że Polska ze względu na swoją wielkość będzie wymagać największych inwestycji. Szacuje się, że cała (więc nie tylko w dziedzinie ochrony środowiska) pomoc UE dla dziesięciu krajów kandydujących w latach 2000 – 2006 wyniesie 80 miliardów ECU.[2] Pomoc ze strony Unii pokryje więc jedynie część kosztów, jakie poniosą państwa chcące przystąpić do Unii Europejskiej. Raport RCSS zwraca uwagę na to, że obniżenie kosztów byłoby możliwe poprzez wprowadzenie okresów dostosowawczych i odpowiednich instrumentów ekonomicznych, zwiększających efektywność polityki ekologicznej.

Polityka ekologiczna w krajach Unii Europejskiej jest w wysokim stopniu kosztochłonna. Decydujące znaczenie w jej realizacji mają czynniki technologiczne , których stosowanie jest drogie (zasada najlepszej dostępnej technologii). Takie podejście w krajach z naszej części Europy mogłoby się okazać zbyt obciążające dla gospodarki. Szacuje się, że gdyby w Polsce w niektórych przypadkach zamiast środków technologicznych zastosować ekonomiczne, koszty osiągnięcia wymaganych standardów ekologicznych można by obniżyć.

Wyróżnione zostały dwa scenariusze ekologicznego rozwoju Polski.[3]

W wariancie pesymistycznym kraj pogrąża się w kryzysie gospodarczym w związku z czym maleją nakłady na ochronę środowiska a rozwój gospodarczy próbuje się pobudzać poprzez stymulowanie szkodliwych dla środowiska gałęzi gospodarki. Negatywne tendencje nawarstwiają się przez lata. Wariant optymistyczny zakłada, że w warunkach wzrostu gospodarczego podnoszone są nakłady na ochronę środowiska. Realizowana jest zasada zrównoważonego rozwoju kraju. Wariant optymistyczny wiąże się jednak z integracją Polski z Unią Europejską i wdrożeniem w Polsce obowiązujących tam standardów. Spełnienie warunku, jakim jest wzrost gospodarczy, wydaje się także być bardziej możliwe w sytuacji, kiedy Polska przybliża się do Unii Europejskiej.

Wspomniany wcześniej raport Rządowego Centrum Studiów Strategicznych[4] zawiera zastawienie korzyści wynikających dla Polski i ochrony środowiska w Polsce z integracji europejskiej. Wymienionych w nim zostało pięć pozytywnych aspektów wiążących się z podjęciem działań dostosowawczych i członkostwem Polski w Unii Europejskiej:

Po pierwsze, przewiduje się poprawę ochrony ludzi przed zanieczyszczeniami, które do tej pory nie były w wystarczającym stopniu kontrolowane. Uwagę zwraca się nie tylko na przyjęciu europejskich standardów ilościowych, ale przede wszystkim na fakt, iż wdrożenie wspólnotowych procedur administracyjnych i prawnych podniosłoby skuteczność prowadzenia krajowej polityki ochrony środowiska. Poprawa sytuacji przewidywana jest w różnych obszarach (jakość powietrza, jakość wody pitnej, klasyfikacja wód). Aspekt ten – dotyczący wpływu środowiska na ludzi, ma wyjątkowe znaczenie. Uznanie polityki ochrony środowiska za dobrą jest bowiem możliwe wtedy, gdy jej efekty mogą odczuć zwykli ludzie. Skutek powinien być widoczny w postaci podniesienia poziomu jakości życia.[5]

Drugim przewidywanym pozytywnym następstwem integracji będzie zmniejszenie zagrożenia dla krajowych ekosystemów, szczególnie dla obszarów leśnych. Poziom niekorzystnego oddziaływania na środowisko z zewnątrz zmniejszy się dzięki redukcji zanieczyszczeń związanych z emisja tlenków azotu. Pewien niepokój budzi tylko istnienie w Unii Europejskiej łagodniejszych niż w Polsce norm dotyczących stężenia dwutlenku siarki.

Wdrożenie wspólnotowych standardów ekologicznych zaowocuje wzmocnieniem konkurencyjności polskiej gospodarki. Będzie to możliwe dzięki standaryzacji produktów i procesów produkcji oraz podniesieniu efektywności gospodarowania. Raport RCSS zwraca uwagę, że mimo koniecznych nakładów, działalność przyjazna dla środowiska może sprzyjać lepszemu wykorzystaniu zasobów, zmniejszeniu strat, co w konsekwencji prowadzi do zmniejszenia kosztów i poprawy własnej sytuacji na rynku. Wspomniana wcześniej standaryzacja ułatwia współpracę pomiędzy podmiotami gospodarczymi.

Ważną gałęzią polskiej gospodarki staje się turystyka. Warunkiem dla dalszego jej rozwoju w Polsce jest zapewnienie czystości środowiska. Turyści z Europy Zachodniej szukają bowiem nowych i atrakcyjnych miejsc a ich wymagania są wysokie. W Polsce powinno się jednak pamiętać o konieczności zapewnienia takich warunków rozwoju turystyki, które w efekcie nie wpływają negatywnie na stan środowiska.

Czwartą ze wspomnianych korzyści jest możliwość rozwoju eksportu. Przed dostosowaniem standardów polskie przedsiębiorstwa (nawet całe branże, jak hutnictwo) narażone są na zarzut tzw. eco-dumpingu, czyli obniżania kosztów produkcji za cenę strat ekologicznych. Raport Rządowego Centrum Studiów Strategicznych stwierdza, że bez względu na słuszność takich zarzutów wobec Polski, wypełnianie przez producentów wymagań Unii Europejskiej, może ich uchronić przed wysuwaniem tego typu oskarżeń (będących często formą protekcjonizmu). Kolejnym faktem jest, iż na rynku europejskim produkty wytworzone w sposób nieszkodliwy dla środowiska mogą liczyć na większy popyt. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku firm. Ich działalność na wymagającym rynku UE z pewnością będzie łatwiejsza, jeżeli prowadzona będzie w sposób przyjazny dla środowiska (np. firmy budowlane).

Po przystąpieniu do Unii Europejskiej polska polityka ochrony środowiska mogłaby liczyć na wsparcie finansowe z funduszy pomocowych. W raporcie RCSS zwraca się uwagę, że mimo pojawiających się w UE pomysłów na reformę tych funduszy w obliczu rozszerzenia o kraje Europy Środkowej i Wschodniej, polegających na zmniejszeniu środków do ich dyspozycji (rolnictwo), środki przeznaczane na ochronę środowiska nie są zagrożone. Znaczna część funduszy przeznaczonych na cele ekologiczne trafi do rolnictwa.

Inny model rozwoju społeczno-gospodarczego Polski w ostatnich kilkudziesięciu latach sprawił, że część problemów, z jakimi borykają się teraz kraje Europy Zachodniej występuje z mniejszą intensywnością. Dotyczy to takich zagadnień, jak zanieczyszczenia pochodzące z transportu, utrata bioróżnorodności, problemy motoryzacji indywidualnej, nadmiernej chemizacji w rolnictwie.[6] Osoby odpowiedzialne w Polsce za proces integracji powinny zwrócić uwagę, aby ta sytuacja została wykorzystana jako atut w negocjacjach członkowskich.

Korzyści, podobnie jak i koszty, wynikające z przystąpienia Polski do Unii Europejskiej będą dwustronne. Patrząc na ten proces całościowo, można wymienić takie czynniki, jak powiększenie strefy stabilności na kontynencie europejskim, czy korzyści gospodarcze związane z rozszerzeniem wspólnego rynku.

Skupiając się na integracji tylko w dziedzinie ochrony środowiska, obok wymienionych wcześniej korzyści dla Polski, będzie można również odnotować korzyści dla Europy. W Unii Europejskiej znajdą się wyjątkowo cenne obszary przyrodnicze, często nie występujące już tam w tak nienaruszonej i pierwotnej formie. Polska wniesie także „potencjał ludzki” – kadrę fachowców zajmujących się ekologią w kraju. Ich praca w ramach Unii Europejskiej może okazać się wysoce przydatna. Prowadzenie europejskiej polityki ochrony środowiska na obszarze powiększonym o kraje Europy Środkowej i Wschodniej z pewnością przyczyni się do zwiększenia efektywności działań. Można powiedzieć, że już teraz sam proces dostosowywania standardów polskich do europejskich przynosi pozytywne efekty odczuwalne też poza granicami naszego kraju.

Szacując koszty integracji Polski z Unią Europejską (i to nie tylko w dziedzinie ochrony środowiska) nie trzeba koniecznie traktować ich jako czegoś negatywnego. Warto zdać sobie sprawę, iż nie są to tylko „koszty integracji”, ale również koszty modernizacji. Kraj musiałby je ponieść i tak, chcąc dołączyć do grupy państw wysoko rozwiniętych. Integracja europejska z jednej strony mobilizuje do szybkich działań – wyznaczane są terminy planowanego zakończenia dostosowywania, z drugiej może być źródłem pomocy w osiągnięciu planowanych zadań. Można spotkać się też z takimi opiniami, że członkostwo w UE będzie dla krajów Europy Środkowej i Wschodniej ostatecznym potwierdzeniem oderwania się od epoki komunizmu i przyłączenia do Zachodu.[7]

W krajach zjednoczonej Europy dynamiczny rozwój gospodarczy miał skutki również w postaci zmian w mentalności ludzi. Wykształciła się specyficzna „świadomość ekologiczna”. Można przypuszczać, iż wyniku integracji podobnie będzie w Polsce. Trzeba bowiem zauważyć, że skuteczna polityka ochrony środowiska możliwa jest wtedy, gdy społeczeństwo ją rozumie i akceptuje.

Negocjacje członkowskie pomiędzy Polską a Unią Europejską rozpoczęły się w 1998 roku. Do tej pory w kilku dziedzinach zostały zakończone. W kolejnych kilku ich zakończenie jest bliskie. W przypadku ochrony środowiska, ze względu na trudności i wielość rozbieżności w tym obszarze na finał trzeba jeszcze poczekać. W Polsce oficjalnie deklaruje się chęć przygotowania kraju do członkostwa w UE w roku 2002 – 2003. Jest to cel ambitny, ale wyzwanie to warto podjąć.

---

[1] Analiza i ocena wpływu integracji Polski z Unią Europejską w sferze społeczno-ekonomicznej, Rządowe Centrum Studiów Strategicznych, Warszawa 1998, s. 178 – 182

215 Komunikat Komisji dla Rady, Parlamentu Europejskiego, Komitetu Społeczno – Ekonomicznego, Komitetu ds. Regionów i krajów kandydujących z Europy Środkowej i Wschodniej na temat strategii przystąpienia w dziedzinie środowiska. Sprostanie wyzwaniu powiększenia o kraje kandydujące z Europy Środkowej i Wschodniej, mos.gov.pl/mos/publikac/komunikat2.html

216 A. Nagorski, Knocking on Euroland’s Door, Newsweek special issue, November 1998 – February 1999, s. 94-95

217 M. Gwiazdowski, M. Sobolewski, Dostosowanie polskiego prawa ekologicznego do prawodawstwa Unii Europejskiej – wybrane zagadnienia, Warszawa 1998, s. 5 – 6

218 Ibidem

[3] S. Kozłowski, Prognoza zmian środowiskowych jako wyznacznik polityki ekologicznej i problemy dostosowawcze do Unii Europejskiej, Polska na drodze do zjednoczonej Europy, tom II, Warszawa 1996, s. 39­40

[4] Analiza i ocena wpływu… op. cit. s. 176 – 178

[5] Bezpośrednie przełożenie jakości środowiska na jakość życia widać np. we wskaźnikach zachorowań na tzw. „choroby cywilizacyjne”. Wskaźniki te są mniej korzystne na obszarach zdegradowanego środowiska

[6] M. Gwiazdowski, M. Sobolewski, Dostosowywanie polskiego prawa ekologicznego…, op. cit., s. 7

[7] A. Nagorski, Knocking on…, op. cit.

Jeśli potrzebujesz pomocy w napisaniu pracy z zakresu ochrony środowiska, to polecamy serwis pisanie prac - prace z ekologii i innych kierunków pisane na (prawie) każdy temat.

Wspólnotowe normy dotyczące ochrony powietrza podzielić można na kilka tematycznych grup.
Pierwszą stanowią przepisy dotyczące jakości powietrza – ustalające dopuszczalny poziom koncentracji zanieczyszczeń w powietrzu. Podstawowa dyrektywa [1] [2] [3] w tej grupie ustala poziom dopuszczalnego stężenia (imisji) dwutlenku siarki (SO2) i pyłu.

Wyznacza limity w skali rocznej oraz w okresie zimowym. Limity te uwzględniają zalecenia Światowej Organizacji zdrowia. Na terenach pod specjalną ochroną państwa są zobowiązane do ustanowienia norm ostrzejszych niż zalecane. Państwa zostały zobowiązane do utrzymywania sieci stacji pomiarowych, mających dostarczać danych koniecznych dla obowiązywania dyrektywy. Inna dyrektywa określa maksymalną wartość koncentracji ołowiu w powietrzu.

Wynikiem wdrażania tej normy nie może być jednak podniesienie dotychczasowego poziomu koncentracji ołowiu, nawet, jeśli jest on niższy niż wyznaczony dyrektywą. Jeszcze inny przepis dotyczy dopuszczalnego stężenia dwutlenku azotu (NO2) w powietrzu.[4]

Drugą grupę stanowią normy jakości produktów mających wpływ na czystość powietrza. Ustalony został[5] limit koncentracji siarki w oleju opałowym używanym w gospodarstwach domowych oraz przez silniki dieslowskie w pojazdach. Państwa zostały upoważnione do ustanowienia norm bardziej rygorystycznych na obszarach objętych szczególną ochroną. Wyznaczono także dozwolony poziom zawartości ołowiu w benzynie.[6]

Wprowadzono[7] [8] ograniczenia w produkcji i stosowaniu substancji naruszających sferę ozonową.

Kolejną grupę stanowią normy dotyczące pojazdów silnikowych zanieczyszczających powietrze. Wspólnotowe dyrektywy regulują takie kwestie, jak limity emisji dla silników spalinowych benzynowych oraz dieslowskich.[9] Widoczna stała się tendencja do wprowadzenia podobnych standardów w tej dziedzinie, jak w USA.[10] [11] [12] [13]

Prawo europejskie określa także normy zanieczyszczeń powietrza przez zakłady przemysłowe. Zakłady przemysłowe powinny otrzymać zezwolenie na rozpoczęcie działalności od odpowiedniej agencji rządowej lub regionalnej. Wydanie takiego zezwolenia następuje po uwzględnieniu wspomnianej już wcześniej zasady najlepszej osiągalnej technologii, nie pociągającej za sobą nadmiernych kosztów (BAT) oraz analizie, czy działalność przedsiębiorstwa nie doprowadzi do przekroczenia ustalonych standardów jakości powietrza. Inna dyrektywa jako cel wyznacza redukcję emisji tlenków azotu (NOx) oraz SO2 przez duże zakłady energetyczne. Określony jest także dopuszczalny poziom wskaźników emisji przez spalarnie odpadów oraz program poprawy tychże wskaźników przez funkcjonujące już spalarnie.[14] [15]

---

[1] Dyrektywa Rady 80/779/EWG

[2] Dyrektywa Rady 82/884/EWG

[3] Dyrektywa Rady 85/203/EWG

[4] J. Sommer, op. cit., s. 8-10

[5] Dyrektywa Rady 75/716/EWG

[6] Dyrektywa Rady 85/210/EWG

[7] Decyzje Rady 82/795/EWG, 88/540/EWG

[8] J. Sommer, op. cit., s. 12-15

[9] Dyrektywy Rady 70/220/EWG, 88/436/EWG, 89/458/EWG, 72/306/EWG, 88/77/EWG, 88/436/EWG

[10] J. Sommer, op. cit, s. 16-17

[11] Dyrektywa Rady 84/360/EWG

[12] Dyrektywa Rady 88/609/EWG

[13] Dyrektywa Rady 89/429/EWG

[14] J. Sommer, op. cit, s. 19-24

[15] Dyrektywa Rady 75/440/EWG

Jeśli potrzebujesz pomocy w napisaniu pracy z zakresu ochrony środowiska, to polecamy serwis pisanie prac - prace z ekologii i innych kierunków pisane na (prawie) każdy temat.

Najczęściej wymienianą zasadą wspólnotowej polityki ekologicznej jest zasada zrównoważonego rozwoju. Łączy ona dążenie do cywilizacyjnego postępu wraz z dbałością o zachowanie dobrego stanu środowiska. Wiadomo bowiem, że naruszenie równowagi ekologicznej (np. poprzez nadmierną, nieodwracalną eksploatację zasobów przyrody) może stać się hamulcem dla dalszego rozwoju. Nie warto więc dla krótkoterminowych korzyści zapominać o dalszej przyszłości. Aby przyroda mogła służyć zaspokajaniu potrzeb człowieka, musi zachować zdolność regeneracji; jeśli działalność ludzka ten proces zakłóci, należy podjąć działania w celu przywrócenia stanu pierwotnego.

Standardem jest, że szkodę wyrządzoną środowisku naprawić musi podmiot, który do jej powstania doprowadził (polluter pays). Oznacza to między innymi, że właściciel odpowiada za skutki związane zarówno z działalnością swoją, jak i poprzedniego właściciela tego samego przedsiębiorstwa.

W ostatnich latach szczególnie akcentuje się konieczność umożliwienia ludziom swobodnego dostępu do danych na temat środowiska naturalnego. W dzisiejszych czasach rzetelna informacja jest dobrem szczególnie cenionym. W celu zapewnienia niezbędnej ilości wiadomości tworzone są specjalne systemy zbierania informacji na temat środowiska.

Kolejną zasadą obecną we wspólnotowej polityce ochrony środowiska jest zasada subsydiarności. Działania na szczeblu wspólnoty podejmowane mają być wówczas, gdy nie mogą być realizowane przez poszczególne państwa samodzielnie lub mogą być lepiej realizowane przez wspólnotę. Przyroda nie zna granic politycznych, a szkody wyrządzane jej przez cywilizację mają charakter ponadnarodowy, co skłania do twierdzenia, że instytucje europejskie będą miały coraz więcej zadań w dziedzinie ekologii.

Szczególnie w przemyśle istotna jest zasada najlepszej dostępnej technologii, nie pociągającej za sobą nadmiernych kosztów (BAT – Best Available Technology). [1]

Ochronę środowiska podporządkowuje ona aktualnym uwarunkowaniom technologicznym.[2] Wymagane jest więc stosowanie najskuteczniejszych rozwiązań. Wspomnieć można jeszcze o zasadzie profilaktyki, zasadzie pierwotnego pochodzenia (naruszenia środowiska powinny być usuwane w miejscu ich powstania)[3] oraz o – być może najważniejszej – zasadzie prewencji, która stawia za cel przede wszystkim zapobieganie degradacji środowiska. Zapobieganie bowiem jest zwykle mniej kosztowne, niż późniejsza likwidacja szkód.

Wymienione tu zostały najważniejsze zasady europejskiej polityki ochrony środowiska. Każda z nich jest istotna z ekologicznego punktu widzenia i każda w swój sposób podnosi skuteczność polityki ekologicznej. Jednak dopiero wszystkie stosowane razem tworzą efektywny system.

---

[1] Stefan Kozłowski, Prognoza zmian środowiskowych jako wyznacznik polityki ekologicznej i problemy dostosowawcze do Unii Europejskiej, w: Polska na drodze do zjednoczonej Europy, Warszawa 1996, s. 39-40

[2] Analiza i ocena wpływu integracji Polski z Unią Europejską w sferze społeczno – ekonomicznej. Rządowe Centrum Studiów Strategicznych, Warszawa 1998, s. 174

[3] W. Weidenfeld, op. cit., s. 181

Jeśli potrzebujesz pomocy w napisaniu pracy z zakresu ochrony środowiska, to polecamy serwis pisanie prac - prace z ekologii i innych kierunków pisane na (prawie) każdy temat.