praca magisterska

ogółem na wszystkich trzech stanowiskach, w ciągu dwóch sezonów badawczych zaobserwowano i oznaczono 1802 osobniki motyli, należące do 41 gatunków z pięciu rodzin motyli dziennych, czyli wszystkich, jakie występują w Polsce (Tab. 1). W roku 2004 zebrano 1406 osobników, natomiast w 2005 osobników 396. Różnice ilościowe w zebranym materiale wynikają najpewniej z krótszego czasu pobierania prób.

Tab. 1: Liczebność gatunków na stanowiskach (St.) wraz z ich dominacją (D) i frekwencją (F) Tab. 1: Species’ number on the localities (St.) with their domination (D) and frequency (F). Lp. Gatunki 2004 2005 RAZEM St. I St. II St. III D (%) F(%) St. I St. II St. iii D (%) F(%) Z D (%) F(%) Hesperioidea Hesperiidae i Heepeeia ccmma 16   19 2,49 67     5 1,26 33 40 2,22 33 2 OcClodde syhanm 44 16 56 6,83 100 20 2   5,56 67 118 6,55 100 Papilionoid ea Lycaenidae 3 Calldphrys rubi 2     0,14 33           2 0,11 33 4 Celastriua argimlus 1     0,07 33           1 0,06 33 5 Cepidd asgiadde     6 0,43 33           6 0,33 33 6 Lycaena disses     6 0,43 33           6 0,33 33 7 Lycaena tityrus 2     0,14 33           2 0,11 33 8 Lycaena phleas 19   6 1,78 67           25 1,39 67 9 Lyccann airgaureae 85   13 6,97 67 25   15 10,10 67 138 7,66 67 10 Polymmmatus coridmu     3 0,21 33           3 0,17 100 ii Polymmmatus icarus 41 3 38 5,83 100 14   14 7,07 67 110 6,10 100

Lp.	Gatunki	2004					2005					RAZEM
		St I	St. II	St. III	D (%)	F(%)	St. I	St. II	St. III	D (%)	F(%)	Z	D (%)	F(%)
Nymphalidae
Heliconiinae
12	Agrynnis aglaja	12			0,85	33						12	0,67	33
13	Agrynnis laodyce	1			0,07	33						1	0,06	33
14	Agrynnis paphia	8			0,57	33						8	0,44	33
15	Boloyia dia	5			0,36	33						5	0,28	33
16	Boloyia selene	5		11	1,14	67						16	0,89	67
17	Issoyia lathonia	34	2	31	4,77	100	7	3		2,53	67	77	4,27	100
Melitaeinae
18	Mełilea auyelia	10			0,71	33	7			1,77	33	17	0,94	33
19	Melitea cinxia	3			0,21	33						3	0,17	33
Nym							ohalinae
20	Aglais urticae	19	2	14	2,49	100	14	3	8	6,31	100	60	3,33	100
21	Ayaschnia leeaan						14			3,54	33	14	0,78	33
22	Inachis io	12	6	9	1,92	100	15	4	9	7,07	100	55	3,05	100
23	Nymphalis antiopa	3		1	0,28	67						4	0,22	67
24	Nymphalis polychloros						1			0,25	33	1	0,06	33
25	Polygonia c- albbm	1			0,07	33						1	0,06	33
26	Vanessa atalanta	2		4	0,43	67			1	0,25	67	7	0,39	67
27	Vanessa cardui	1		5	0,43	67						6	0,33	67
Satyriinae
28	Aphantopus hyperantus	78	8	18	7,40	100	23	10		8,33	67	137	7,60	100
29	Coenonympha pamphilus	36	1	4	2,92	100	5		7	3,03	67	53	2,94	100
30	Ryponephele lynaao	1			0,07	33						1	0,06	33
31	Maniola jartinn	33	2	15	3,56	100	22	5	4	7,83	100	81	4,50	100
32	Mełanajyla ralathea	49	3	18	4,98	100	10			2,53	33	80	4,44	100
Papilionidae
33	Papilio machaon	3			0,21	33	2			0,51	33	5	0,28	33
Pieridae
Coliadinae
34	Colias hyale	11		2	0,92	67						13	0,72	67
35	Gone^t(^^:n rhamni	21	3	27	3,63	100	7		7	3,54	67	65	3,61	100
Dismorphiinae
36	Leptidea sinapis	1		7	0,57	67	3		3	1,52	67	14	0,78	67
Pierinae
37	Antocharis cardamines	2			0,14	33	2		3	1,26	67	7	0,39	67
38	Pieris brassicae	37	44	22	7,33	100	8			2,02	33	111	6,16	100
39	Pieris napi	35	62	56	10,88	100	4	11	11	6,57	100	179	9,93	100
40	Pieris rapae	93	76	79	17,64	100	28	22	18	17,17	100	316	17,54	100
41	Pootia diaplice	1	1		0,14	67						2	0,11	67
SUMA		707	229	470			231	60	105		1	| 1802 |	1
Wskaźnik Shannona		2,56	1,54	2,41			2,38	1,54	2,06		–		1

Tab. 2: Wskaźniki stałości (C) na stanowiskach (St.) w procentach (%) Tab. 2: Constancy index (C) on the localities (St.) in percents (%) Lp Gatunek St. I St. II St. III lp Gatunek St. I St. II St. III Hesperioidea 21 Araschnia levana 21,43     Hesperiidae 22 Inachis io 64,29 42,86 64,29 1 Hesperia comma 14,29   35,71 23 Nymphalis antiopa 14,29   7,14 2 Ochlodes sylvanus 21,43 28,57 28,57 24 Nymphalis polychloros 7,14     Papilionoidea 25 Polygonia c-album 7,14     Lycaenidae 26 Vanessa atalanta 14,29   14,29 3 Callophrys rubi 7,14     27 Vanessa cardui 7,14   14,29 4 Celastrina argiolus 7,14     Satyriinae 5 Cupido argiades     14,29 28 Aphantopus hyperantus 28,57 28,57 28,57 6 Lycaena dispar     21,43 29 Coenonympha pamphilus 35,71 7,14 35,71 7 Lycaena tityrus 7,14     30 Hyponephele lycaon 7,14     8 Lycaena phleas 21,43   14,29 31 Maniola jurtina 28,57 28,57 42,86 9 Lycaena virgaureae 21,43   28,57 32 Melanargia galathea 35,71 14,29 21,43 10 Polyommatus coridon     14,29 Papilionidae 11 Polyommatus icarus 71,43 7,14 71,43 33 Papilio machaon 21,43     Nymphalidae Pieridae Heliconiinae Coliadinae 12 Agrynnis aglaja 21,43     34 Colias hyale 14,29   7,14 13 Agrynnis laodyce 7,14     35 Gonepteryx rhamni 42,86 21,43 50 14 Agrynnis paphia 14,29     Dismorphiinae 15 Boloria dia 7,14     36 Leptidea sinapis 14,29   14,29 16 Boloria selene 14,29     Pierinae 17 Issoria lathonia 28,57 21,43 28,57 37 Antocharis cardamines 14,29     Melitaeinae 38 Pieris brassicae 50 35,71 35,71 18 Melitea aurelia 28,57     39 Pieris napi 35,71 78,57 78,57 19 Melitea cinxia 14,29     40 Pieris rapae 64,29 78,57 71,43 Nymphalinae 41 Pontia diaplice 7,14 7,14   20 Aglais urticae 57,14 28,57 64,29

W zebranym materiale, pod względem liczebności gatunków najliczniejsza była rodzina Nymphalidae z 21 gatunkami i następnie rodzina Lycaenidae z 9 gatunkami. Mniej liczna rodzina okazała się Pieridae (8 gatunków), a najmniej gatunków wykazano z rodziny Hesperiidae (2 gatunki) i Papilionidae (1 gatunek) (Ryc. 9). Pod względem ilościowym najliczniejsze były rodziny Pieridae (707 osobników, 40% materiału) oraz rodzina Nymphalidae (639 osobniki, 35% materiału), za nimi Lycaenidae (293 osobniki i 16%) i Hesperiidae (158 osobników, 9%). Tak jak pod względem jakościowym, tak i ilościowym rodzina Papilionidae była reprezentowana przez najmniejszą liczbę osobników – 5 z 0,27% udziału w zgrupowaniu (Ryc. 10).

Ryc. 10: Struktura ilościowa rodzin na stanowiskach w latach 2004 i 2005 Fig. 10: Quantitative structure of the families on localities in years 2004 and 2005

Z przedstawionych powyżej danych wynika, że o strukturze jakościowej decydowały głównie rodziny Nymphalidae, Lycaenidae oraz Pieridae. O strukturze ilościowej natomiast decydowały głównie dwie rodziny: Pieridae i Nymphalidae.

W zebranym materiale wystąpiły wszystkie cztery klasy dominacji (Ryc. 11). Największą grupę osobników stanowili recedenci (63% materiału z 26 gatunkami) i to właśnie ta klasa decydowała o strukturze jakościowej na stanowiskach. Eudominanci stanowili tylko 2% całości z 1 zaledwie gatunkiem Pieris rapae. Klasa dominantów to 6 gatunków, z których najliczniejsze były Aphantopus hyperantus, Ochlodes sylvanus, Lycaena virgaureae, Polyommatus icarus, Pieris brassicae oraz Pieris napi. Klasa subdominantów reprezentowana była przez 8 gatunków, z jej najliczniejszymi przedstawicielami z gatunków Hesperia comma Issoria lathonia, Aglais urticae, Inachis io, Coenonympha pamphilus, Maniola jurtina, Melanargia galathea i Gonepteryx rhamni (Tab. 1).

Ryc. 11: Udział gatunków w klasach dominacji na stanowiskach w latach 2004 i 2005 Fig. 11: Participation of the species in domination’s classes on localities in years 2004 and 2005

Pod względem frekwencji największe wartości (100%) wykazywały gatunki, które cechowały się także największą liczebnością (Tab. 1). Były to gatunki eurytopowe o szerokiej walencji ekologicznej (Pieris brassicae, P. rapae, P. napi, Inachis io, Aglais urticae, Polyommatus icarus, Aphantopus hyperantus, Coenonympha pamphilus, Gonepteryx rhamni, Issoria lathonia, Maniola jurtina oraz Melanargia galathea). Najniższą frekwencją (Tab. 1), jak można by się spodziewać, cechowały się taksony stenotopowe, związane z konkretnym typem siedliska. Te gatunki z reguły były najmniej liczne i stanowiły klasę recedentów. Do tej grupy zaliczały się np.: Agrynnis laodyce, A. aglaja, A. paphia, Araschnia levana, Boloria dia, Callophrys rubi, Hyponephele lycaon, czy modraszki takie jak Polyommatus coridon i Lycaena dispar, który jest gatunkiem chronionym, związanym z terenami okresowo podmokłymi (Tab. 1).

Wskaźnik Shannona-Wienera dla wszystkich stanowisk, obu sezonów i całości materiału wyniósł H’=2,53.

Jeśli potrzebujesz pomocy w napisaniu pracy z zakresu ochrony środowiska, to polecamy serwis pisanie prac - prace z ekologii i innych kierunków pisane na (prawie) każdy temat.

praca magisterska

Hesperoidea

Hesperia comma (Linnaeus, 1758) – spotykany w całej Polsce. Jego środowisko to suche śródleśne łąki, polany i skraje lasów. Roślinami pokarmowymi są różne gatunki traw (Gramineae). Pojaw motyla przypada od drugiej dekady lipca do końca sierpnia (Buszko & Masłowski 1993).

Ochlodes sylvanus (Brem. & Grey) – pospolity na obszarze całego kraju. Występuje na łąkach śródleśnych i polanach. Roślinami pokarmowymi gąsienic są różne gatunki traw (Gramineae). Pojaw przypada od końca maja do końca lipca (Buszko & Masłowski 1993).

Papilionoidea

Lycaenidae

Callophrys rubi (Linnaeus, 1758) (Zieleńczyk ostrężyniec) – spotykany na terenie całego kraju. Występuje na skrajach lasów, zrębach, na torfowiskach wysokich i wrzosowiskach. Roślinami pokarmowymi gąsienic jest kruszyna (Rhamnus frangula) oraz różne gatunki z rodziny motylkowatych (Papilionaceae). Pojawia się od końca kwietnia do połowy czerwca (Buszko & Masłowski 1993).

Celastrina argiolus (Linnaeus, 1758) (Modraszek wieszczek) – w Polsce spotykany na obszarze całego kraju. Jego środowisko to lasy mieszane i liściaste, zarośla, zręby i wrzosowiska. Gąsienice odżywiają się kruszyną (Rhamnus frangula), szakłakiem (Rhamnus cathartica), wrzosem (Calluna vulgaris) i maliną (Rubus sp.). Pojaw przypada od połowy kwietnia do połowy sierpnia z około dwutygodniową przerwą w połowie czerwca (Buszko & Masłowski 1993).

Cupido argiades (Pallas, 1771) (Modraszek argiades) – w Polsce w przeszłości notowany na całym obszarze kraju, obecnie tylko we wschodniej i południowej części kraju. Jego siedlisko to śródleśne łąki, polany, leśne drogi, skraje lasów. Gąsienice żywią się różnymi gatunkami lucerny (Medicago sp.), koniczyny (Trifolium sp.) oraz komonicy (Lotus sp.). Pojawia się od maja do połowy czerwca oraz początku lipca do połowy sierpnia. Czasami może pojawiać się także we wrześniu (Buszko & Masłowski 1993).

Lycaena dispar (Harworth, 1802) (Czerwończyk nieparek) LR – w Polsce spotykany powszechnie na niżu, rzadko na pogórzu i w niższych położeniach górskich. Jest jednym z pospolitszych gatunków naszego kraju. Gatunek związany ze środowiskami wilgotnych łąk i torfowisk niskich oraz rozmaitymi środowiskami okrajkowymi w dolinach rzek. Ostatnio coraz częściej obserwowany w środowiskach suchszych, w tym także ruderalnych. Gąsienica żeruje na gatunkach szczawiu (Rumex sp.). Gatunek ma jedno, a w sprzyjające sezony dwa pokolenia w roku. Pojaw motyla przy jednym pokoleniu trwa od końca czerwca do końca lipca. Przy dwóch pokoleniach pierwsze pojawia się od początku czerwca do początku lipca, a drugie od końca lipca do końca sierpnia (Adamski i in. 2004).

Lycaena tityrus (Poda, 1761) (Czerwończyk uroczek) – pospolity w całej Polsce z wyjątkiem wysokich gór. Jego środowiskiem są suche śródleśne łąki, polany, skraje lasów, ugory, przydroża, przytorza. Gąsienice odżywiają się gatunkami szczawiu (Rumex sp.). Imagines latają od połowy maja do końca czerwca. Drugie pokolenie natomiast od połowy lipca do końca sierpnia (Buszko & Masłowski 1993).

Lycaena phleas (Linnaeus, 1761) (Czerwończyk żarek) – gatunek pospolity w całej Polsce. Lata na śródleśnych łąkach, polanach, miedzach, ugorach, terenach ruderalnych. Pokarmem gąsienic jest szczaw zwyczajny (Rumex acetosa) i polny (Rumex acetosella) oraz różne gatunki rdestu (Polygonum sp.). Motyle latają od maja do połowy czerwca oraz od lipca do września (Buszko & Masłowski 1993).

Lycaena virgaureae (Linnaeus, 1758) (Czerwończyk dukacik) – spotykany na całym obszarze kraju. Środowisko to śródleśne łąki, polany i skraje lasów. Gatunkami pokarmowymi gąsienic jest szczaw zwyczajny (Rumex acetosa) i polny (Rumex acetosella). Motyle latają od połowy czerwca do sierpnia (Buszko & Masłowski 1993).

Polyommatus coridon (Poda, 1761) (Modraszek korydon) – w Polsce spotykany na obszarze całego kraju, jednak na północnym wschodzie występuje bardzo lokalnie. Charakterystyczny dla suchych leśnych łąk, przydroży, przytorzy, polan i ugorów. Gąsienice odżywiają się cieciorką pstrą (Coronilla varia) i wyką (Vicia sp.). Pojaw przypada od lipca do końca sierpnia (Buszko & Masłowski 1993).

Polyommatus icarus (Rottemburg, 1775) (Modraszek ikar) – występuje w całym kraju. Jego środowiskiem są łąki, polany, ugory, miedze, przydroża i tereny ruderalne. Rośliny pokarmowe to koniczyny (Trifolium sp.), janowiec (Genista sp.) i wilżyna (Ononis sp.). Motyl pojawia się w dwóch pokoleniach: od końca maja do końca czerwca oraz od połowy lipca do początku września (Buszko & Masłowski 1993).

Nymphalidae

Heliconiinae

Agrynnis aglaja (Linnaeus, 1758) (Dostojka aglaja) – motyl występujący w całej Polsce, który lata na śródleśnych łąkach, polanach, skrajach lasów, nad leśnymi drogami. Roślinami pokarmowymi są różne gatunki fiołka (Viola sp.). Pojaw przypada od połowy czerwca do połowy sierpnia (Buszko & Masłowski 1993).

Agrynnis laodyce (Pallas, 1771) (Dostojka laodyce) – w Polsce spotykany w północnej i wschodniej części kraju. Ponadto często spotykany na Pojezierzu Mazurskim i Suwalskim. Jego środowiskiem są wilgotne, śródleśne łąki, polany i zręby. Gąsienice żywią się różnymi gatunkami fiołka (Viola sp.), a zwłaszcza fiołkiem błotnym (Viola palustris). Pojaw motyla przypada od połowy lipca do końca sierpnia (BuszKo & MAsŁowsKi 1993).

Agrynnis paphia (Linnaeus, 1758) (Perłowiec malinowiec) – motyl występujący w całej Polsce, którego środowiskiem są śródleśne łąki, polany, skraje lasów i leśne drogi. Roślinami pokarmowymi są różne gatunki fiołka (Viola) i malina (Rubus sp.). Imagines latają od lipca do końca sierpnia (Buszko & Masłowski 1993).

Boloria dia (Linnaeus, 1767) (Dostojka dia) – występuje w całym kraju z wyjątkiem wysokich gór. Jej środowisko jest podobne jak poprzedniego gatunku, tzn. polany, skraje lasów, śródleśne łąki. Rośliny pokarmowe takie jak u Agrynnis paphia. W ciągu roku występują dwa pokolenia: od maja do połowy czerwca i drugie od lipca do połowy sierpnia (Buszko & Masłowski 1993).

Boloria selene (Denis & Schiffermuller, 1775) (Dostojka selene) – jest to gatunek pospolity w całym kraju. Spotkać go można latającego nad wilgotnymi łąkami, przy skrajach lasów, nad polanami i zrębami. Gąsienice odżywiają się fiołkiem psim (Viola canina) i błotnym (Viola palustris). Jak u gatunku poprzedniego, tak i tu występują dwa pokolenia w ciągu roku. Pierwsze od maja do lipca, a drugie od końca lipca do września (Buszko & Masłowski 1993).

Issoria lathonia (Linnaeus, 1758) (Dostojka latonia) – w Polsce pospolity na terenie całego kraju. Jego środowisko to pola, ugory, miedze, przydroża i tereny ruderalne. Formy juwenilne żywią się różnymi gatunkami fiołka (Viola sp.). Pojaw motyla przypada od końca kwietnia do końca maja oraz od końca czerwca do września, a czasami nawet w październiku (Buszko & Masłowski 1993).

Melitaeinae

Melitea aurelia Nickerl, 1850 (Przeplatka aurelia) – w Polsce występuje na rozproszonych stanowiskach na niżu i w niższych położeniach górskich. Jest to kolejny gatunek związany z lasami, gdyż lata nad wilgotnymi śródleśnymi łąkami, polanami i na skrajach lasów. Rośliny pokarmowe to babka lancetowata (Plantago lanceolata), pszeniec gajowy (Melampyrum nemorosum) oraz różne gatunki przetacznika (Veronica sp.). Pojawia się od połowy czerwca do końca lipca (Buszko & Masłowski 1993).

Melitea cinxia (Linnaeus, 1758) (Przeplatka cinksia) – w Polsce znany z rozproszonych stanowisk na niżu oraz na terenach podgórskich. Środowiskiem są podmokłe torfiaste łąki oraz suche wrzosowiska. Gąsienice żywią się babką lancetowatą (Plantago lanceolata), jastrzębcem (Hieracium sp.), fiołkiem (Viola sp.) oraz przetacznikiem (Veronica sp.). Motyle latają od końca maja do lipca (Buszko & Masłowski 1993).

Nymphalinae

Aglais urticae (Linnaeus, 1758) (Rusałka pokrzywnik) – jest to motyl pospolity w całym kraju. Jego środowisko to leśne łąki, polany, leśne drogi, tereny ruderalne, ogrody. Rośliną pokarmową jest pokrzywa (Urtica dioica). W ciągu roku występują dwa pokolenia, z czego drugie zimuje w postaci imaginalnej (Buszko & Masłowski 1993).

Araschnia levana (Linnaeus, 1758) (Rusałka kratkowiec) – najmniejsza z rusałek. Ciekawą rzeczą u tego gatunku jest występowanie polimorfizmu sezonowego, czyli osobniki pokolenia wiosennego, które lata od maja do czerwca są ceglasto pomarańczowe z czarnym deseniem. imagines pokolenia letniego latającego od lipca do końca sierpnia są czarne z białą i pomarańczową przepaską. Czasami pojawia się jeszcze trzecie pokolenie, które łączy cechy ubarwienia obu pokoleń poprzednich. Motyle latają na skrajach lasów, polanach i terenach ruderalnych. Rośliną pokarmową gąsienic jest pokrzywa (Urtica dioica) (Buszko & Masłowski 1993).

Inachis io (Linnaeus, 1758) (Rusałka pawik) – jeden z najpospolitszych naszych motyli. Lata nad polami, skrajami lasów, ogrodami, sadami i terenami ruderalnymi. Rośliną pokarmową jest pokrzywa (Urtica dioica) oraz chmiel (Humulus lupulus). Jest to motyl o dwóch pokoleniach w ciągu roku, z drugim pokoleniem zimującym w postaci imaginalnej (Buszko & Masłowski 1993).

Nymphalis antiopa (Linnaeus, 1758) (Rusałka żałobnik) – rozpowszechniony w całym kraju choć nigdzie zbyt licznie. Jest to motyl charakterystyczny dla polan, leśnych dróg, skrajów lasów i sadów. Gąsienice żerują na brzozie (Betula sp.), wierzbie iwie (Salix caprea), osice (Populus tremula) oraz wiązach (Ulmus sp.). Pojaw motyla od połowy lipca do czerwca roku następnego z zimującym imago (Buszko & Masłowski 1993).

Nymphalis polychloros (Linnaeus, 1758) (Rusałka wierzbowiec) – w Polsce spotykany na terenie całego kraju. Spotykany na polanach, skrajach lasów, leśnych drogach i sadach. Rośliną pokarmową jest wierzba iwa (Salix caprea) i wierzba biała (Salix alba), rzadziej inne gatunki. Pojaw motyla przypada od lipca do kwietnia z zimuj ącym imago.

Polygonia c-album (Linnaeus, 1758) (Rusałka ceik) – jest pospolitym motylem w całej Polsce. Można go spotkać na polanach, skrajach lasów, leśnych drogach, ogrodach i terenach ruderalnych. Rośliną pokarmową tak jak u większości rusałek jest pokrzywa (Urtica sp.), ale gąsienice żywią się także chmielem (Humulus lupulus), wiązem górskim (Ulmus glabra), porzeczką (Ribes sp.), czy wierzbą iwą (Salix caprea). Motyle pojawiają się od lipca do czerwca roku następnego w dwóch pokoleniach, z których drugie jest zimujące (Buszko & Masłowski 1993).

Vanessa atalanta (Linnaeus, 1758) (Rusałka admirał) – jest to gatunek wędrowny, pospolity w całym kraju. Motyle pierwszego pokolenia przylatują do nas na wiosnę, a imagines rozwijającego się u nas drugiego pokolenia odlatują jesienią na południe. Można ją spotkać na przydrożach, ugorach, przytorzach, wilgotnych polanach, skrajach lasów, czy na terenach ruderalnych. Gąsienice żywią się pokrzywami (Urtica sp.) (Buszko & Masłowski 1993).

Vanessa cardui (Linnaeus, 1758) (Rusałka osetnik) – występowanie i pojaw tego motyla jest identyczny jak Vanessa atalanta. Oba są jednymi z najbardziej znanych motyli wędrownych jakie występują w naszym kraju. Gąsienice żywią się ostrożeniem (Cirsium sp.), ostem (Carduus sp.), popłochem (Onopordon sp.), a także pokrzywą (Urtica sp.) (Buszko & Masłowski 1993).

Satyriinae

Aphantopus hyperantus (Linnaeus, 1758) (Przestrojnik trawnik) – pospolity motyl spotykany w całej Polsce. Najczęściej spotykany na łąkach, przydrożach, polanach i skrajach lasów. Rośliny pokarmowe jak u Hyponephale lycaon. Pojawia się w połowie czerwca i lata do końca lipca (Buszko & Masłowski 1993).

Coenonympha pamphilus (Linnaeus, 1758) (Strzępotek ruczajnik) – niewielki motylek spotykany w całym kraju, który lata na polach, łąkach, ugorach, przydrożach, polanach, skrajach lasów i terenach ruderalnych. Gąsienice żerują na trawach (Gramineae). Dwa pokolenia można spotkać od połowy maja do końca czerwca, oraz od końca lipca do połowy września (Buszko & Masłowski 1993).

Hyponephele lycaon (Kuhn, 1774) (Przestrojnik likaon) – motyl spotykany lokalnie na całym niżu i pogórzu. Lata na suchych łąkach, zrębach, skrajach lasów, zwłaszcza w okolicach piaszczystych. Gąsienice żywią się różnymi gatunkami traw (Gramineae), a zwłaszcza wiechliną (Poa sp.). motyle można spotkać od lipca do końca sierpnia (Buszko & Masłowski 1993).

Maniola jurtina (Linnaeus, 1758) (Przestrojnik jurtina) – jest to motyl pospolity na obszarze całego kraju. Środowiskiem jego są pola, łąki, ugory, tereny ruderalne, skraje lasów, przydroża. Roślinami pokarmowymi gąsienic są różne gatunki traw (Gramineae). Imagines pojawiają się od końca czerwca do września (Buszko & Masłowski 1993).

Melanargia galathea (Linnaeus, 1758) (Polowiec szachownica) – w Polsce rozpowszechniony na niżu i okolicach podgórskich. Nie występuje w górach i północnym wschodzie kraju. Lata na łąkach, przydrożach i polanach. Roślinami pokarmowymi gąsienic są trawy (Gramineae). imagines spotykane od lipca do połowy sierpnia (Buszko & Masłowski 1993).

Papilionidae

Papilio machaon Linnaeus, 1758 (Paź królowej) – spotykany na obszarze całego kraju. Do roku 1940 gatunek ten był bardzo pospolity, jednak wkrótce jego sytuacja zaczęła się szybko pogarszać na skutek zanieczyszczenia powietrza, zaniku siedlisk, zalesiania terenów i wypalania traw (Dąbrowski & Krzywicki, 1982). Do niedawna gatunek był prawnie chroniony i znajdował się na Czerwonej Liście Zwierząt Zagrożonych Wyginięciem. Populacja pazia jest obecnie stabilna i dość liczna. Sytuacja taka mogła zaistnieć dzięki zachowaniu odpowiednich siedlisk i izolacji w parkach i rezerwatach (Kalinowska, 2006). Naturalnym środowiskiem gatunku są nasłonecznione stoki, łąki, polany, ogrody i pola. Gąsienice żerują na różnych gatunkach z rodziny baldaszkowatych (Umbelliferae). Najczęściej jest to gorysz pagórkowy (Peucedanum oreoselinum), marchew (Daucus carota), koper (Anetheum graveolens) oraz biedrzeniec mniejszy (Pimpinella saxifraga). W ciągu roku występują dwa pokolenia. Pierwsze można spotkać od maja do połowy czerwca, drugie natomiast od lipca do połowy sierpnia (Buszko & Masłowski 1993).

Pieridae

Coliadinae

Colias hyale (Linnaeus, 1758) (Szlaczkoń sierecznik) – motyl pospolity w całym kraju. Charakterystyczny dla łąk, pól koniczynowych, ugorów, miedz, przydroży, przytorzy i terenów ruderalnych. Gąsienice żerują na różnych gatunkach lucerny (Medicago sp.). Imagines pojawiają się od połowy maja do połowy czerwca oraz od połowy lipca do września. Czasami jeszcze dodatkowo od połowy września do października (Buszko & Masłowski 1993).

Gonepteryx rhamni (Linnaeus, 1758) (Latolistek cytrynek) – w kraju wszędzie pospolity. Jest to jeden z najbardziej długowiecznych naszych motyli. Jego środowisko to pola, lasy, zarośla, miedze, ugory, sady, ogrody i tereny ruderalne. Gąsienice żerują na szakłaku (Rhamnus cathartica) oraz kruszynie (Rhamnus frangula). Jedne pokolenie w ciągu roku przepoczwarza się na początku lipca, lata do jesieni, zimuje, po czym można je jeszcze spotkać do połowy kwietnia (Buszko & Masłowski 1993).

Dismorphiinae

Leptidea sinapis (Linnaeus, 1758) (Wietek gorczycznik) – motyl występujący w całej Polsce. Można go zobaczyć latającego nad śródleśnymi łąkami, zrębami, polanami i na skrajach lasów. Rośliny pokarmowe to groszek żółty (Lathyrus pratensis), komonica zwyczajna (Lotus corniculatus) oraz koniczyna polna (Trifolium arvense). Dwa pokolenia latają od maja do końca czerwca oraz od lipca do połowy sierpnia (Buszko & Masłowski 1993).

Pierinae

Antocharis cardamines (Linnaeus, 1758) (Zorzynek rzeżuchowiec) – w Polsce spotykany na obszarze całego kraju. Lata na polanach, podmokłych łąkach, skrajach lasów i leśnych drogach. Gąsienice żywią się różnymi gatunkami z rodziny krzyżowych (Crucifereae), zwłaszcza rzeżuchą łąkową (Cardamine pratensis) i czosnaczkiem pospolitym (Alliaria officinalis). Motyle latają od kwietnia do połowy czerwca, a w górach do lipca (Buszko & Masłowski 1993).

Pieris brassicae (Linnaeus, 1758) (Bielinek kapustnik) – spotykany w całej Polsce, co ciekawe posiada skłonności do dalekich wędrówek. Można go spotkać od maja do połowy czerwca i od lipca do połowy września latającego nad polami, lasami, zaroślami, terenami ruderalnymi oraz w sadach i ogrodach. Gąsienice zjadają różne gatunki z rodziny krzyżowych (Crucifereae), zwłaszcza różne gatunki kapusty (Brassica sp.), gorczycę polną (Sinapis arvensis), rzodkiew świrzepa (Raphanus raphanistrum) oraz nasturcje (Tropaeolum sp.) (Buszko & Masłowski 1993).

Pieris napi (Linnaeus, 1758) (Bielinek bytomkowiec) – jest to jeden z pospolitszych gatunków w kraju. Spotykany na ugorach, nad polami, łąkami, miedzami, w lasach, ogrodach i sadach oraz na terenach ruderalnych. Rośliny pokarmowe należą do rodziny krzyżowych (Crucifereae), w szczególności rzeżucha (Cardamine sp.), czosnaczek (Alliaria sp.), gęsiówka (Arabis sp.) oraz kapusta (Brassica sp.) (Buszko & Masłowski 1993).

Pieris rapae (Linnaeus, 1758) (Bielinek rzepnik) – podobnie jak poprzednie bielinki jest jednym z najpospolitszych gatunków w kraju oraz był najliczniejszym motylem na badanych stanowiskach. Zasiedla lasy, zarośla, pola, miedze, sady, ogrody, tereny ruderalne. Gąsienice odżywiając się różnymi roślinami z rodziny krzyżowych (Crucifereae) mogą powodować szkody w uprawach tych roślin. Pojaw motyla przypada od połowy kwietnia do czerwca oraz od lipca do połowy września, a czasami jeszcze w październiku (Buszko & Masłowski 1993).

Pieris diaplicae (Linnaeus, 1758) (Bielinek rukiewnik) – jest motylem pospolitym w całym kraju. Można go zobaczyć na przytorzach, ugorach, suchych łąkach, polanach leśnych. Gąsienice żerują na stuliszu (Sisymbrium sp.), smagliczce (Alyssum sp.), czyli na gatunkach z rodziny krzyżowych (Crucifereae). Ponadto może żerować na rezedzie (Reseda sp.). Imagines latają od końca kwietnia do czerwca oraz od lipca do września (Buszko & Masłowski 1993).

Jeśli potrzebujesz pomocy w napisaniu pracy z zakresu ochrony środowiska, to polecamy serwis pisanie prac - prace z ekologii i innych kierunków pisane na (prawie) każdy temat.

Polityka ochrony środowiska w Polsce oparta jest na przepisach prawnych. Odnoszą się do niej akty prawne różnej hierarchii. W systemie tym najważniejsze są normy zawarte w konstytucji oraz w ustawach. Na dalszym miejscu znajdują się rozporządzenia. Prawodawstwo dotyczące tej dziedziny w naszym kraju ma nieco inny charakter niż w Unii Europejskiej. Próbuje objąć całość problemu, czyli pełen zakres zagadnień związanych z ochroną środowiska, natomiast przepisy we Wspólnocie regulują zwykle tylko pewną ich część, resztę pozostawiając ustawodawstwu państw członkowskich.

W uchwalonej przez Zgromadzenie Narodowe 2 kwietnia 1997 i zatwierdzonej w referendum 25 maja Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ochrony środowiska dotyczą artykuły 5, 74 i 86:

Art. 5. Rzeczpospolita Polska (…) zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju.

Art. 74. 1. Władze publiczne prowadzą politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom.

1. Ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych.
2. Każdy ma prawo do informacji o stanie i ochronie środowiska.
3. Władze publiczne wspierają działania obywateli na rzecz ochrony i poprawy stanu środowiska.

Art. 86. Każdy jest obowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Szczegóły określa ustawa.

W nowej konstytucji zasygnalizowano więc obecność w polskim prawodawstwie elementów typowych dla rozwiązań zachodnioeuropejskich, jak zasada zrównoważonego rozwoju czy prawo obywateli do informacji o środowisku. Troska o stan środowiska naturalnego stała się jednym z pięciu (obok wierności krajowi, obrony ojczyzny, przestrzegania prawa oraz ponoszenia świadczeń publicznych, takich jak podatki) wymienionych w konstytucji obowiązków obywatela.

Problemy ochrony środowiska rozwiązywane mogą być zarówno na szczeblu centralnym, ogólnopaństwowym jak i terytorialnym, samorządowym. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z ustawami powołującymi takie organy, jak Ministerstwo Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa , Inspekcję Ochrony Środowiska^{[1] [2]}, czy Inspekcję Sanitarną^{[3] [4]}. O administracji środowiska naturalnego więcej zostanie napisane w podrozdziale trzecim, dotyczącym narzędzi i metod realizacji polskiej polityki ochrony środowiska.

W związku z reformą administracyjną kraju w zakresie działalności nowopowstających samorządów znalazła się realizacja celów ekologicznych. Artykuł 11 ustawy o samorządzie województwa wymienia cele, które ma obejmować strategia rozwoju województwa. Znajduje się wśród nich „zachowanie wartości środowiska kulturowego i przyrodniczego przy uwzględnieniu potrzeb przyszłych pokoleń” oraz „racjonalne korzystanie z zasobów przyrody oraz kształtowanie środowiska naturalnego, zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju”. Zadania o charakterze wojewódzkim, w zakresie ochrony środowiska, określone odpowiednimi ustawami, mają być wykonywane przez samorząd wojewódzki (Art. 14). Z odpowiednią analogią mamy do czynienia w przypadku samorządu powiatowego. Artykuł 4 ustawy o samorządzie powiatowym daje temu podmiotowi samorządu kompetencję realizacji „zadań publicznych o charakterze ponadgminnym w zakresie (…) ochrony środowiska i przyrody”. Istniejąca od 1990 roku ustawa o samorządzie terytorialnym w artykule 7 wymienia wśród zadań własnych gminy także takie, które dotyczą ochrony środowiska. Należą do nich: „sprawy (…) wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk oraz utylizacji odpadów komunalnych, (…) lokalnego transportu zbiorowego, (…) zieleni komunalnej i zadrzewień”.

Zasadnicze znaczenia dla realizacji polityki ochrony środowiska w Polsce ma jednak wielokrotnie zmieniana i dostosowywana do zmieniających się realiów ustawa z dnia 31 stycznia 1980 roku o ochronie i kształtowaniu środowiska . Jest ona czymś pośrednim pomiędzy ustawą „ramową” – w niektórych dziedzinach określa tylko ogólne zasady i odsyła do przepisów szczególnych a kodeksem – niektóre dziedziny objęte zostały całościową regulacją, bez odsyłania do przepisów szczególnych.^{[5] [6] [7] [8]}

W systemie polskich norm prawnych istnieje jeszcze wiele innych, szczegółowych przepisów z dziedziny ochrony środowiska. Te ważniejsze mają rangę ustaw lub rozporządzeń.^[9] O większości z nich będzie wspomniane przy okazji omawiania poszczególnych aspektów polskiej polityki ekologicznej.

—

^[1]   Dz. U. z dnia 29 grudnia 1989 r. Nr 73, poz. 433, z późniejszymi zmianami.

^[2]   Dz. U. z dnia 29 sierpnia 1991 r. Nr 77, poz. 335, z późniejszymi zmianami.

^[3]   Tekst jednolity: Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575, z późniejszymi zmianami.

^[4]   Dz. U. z dnia 18 lipca 1998 r. Nr 91, poz. 576.

^[5]   Dz. U. z dnia 18 lipca 1998 r. Nr 91, poz. 578.

^[6]   Tekst jednolity: Dz. U. z 1996 r. Nr 13, poz. 74 z późniejszymi zmianami.

^[7]   Tekst jednolity: Dz. U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196, z późniejszymi zmianami.

^[8]   R. Paczuski, Prawo ochrony środowiska, Bydgoszcz 1996, s. 49

^[9]   Na przykład w opracowaniu Ochrona środowiska. Zbiór przepisów, Wydawnictwo Prawnicze – Sopot 1998, znalazło się 39 pozycji – ustaw i rozporządzeń.

Jeśli potrzebujesz pomocy w napisaniu pracy z zakresu ochrony środowiska, to polecamy serwis pisanie prac - prace z ekologii i innych kierunków pisane na (prawie) każdy temat.

Klimat panujący w Stanach Zjednoczonych charakteryzuje się dużą różnorodnością w zależności od szerokości geograficznej. Na tak wielkim obszarze występuje klimat od zwrotnikowego (Hawaje) poprzez podzwrotnikowy (część środkowa kraju), umiarkowany (część północna) i okołobiegunowy (Alaska). Dla stolicy kraju średnia temperatura powietrza wynosi  w zimie 3°C w lecie 26°C. Na większości obszaru Stanów Zjednoczonych istnieją względnie dobre warunki do dynamicznego rozwoju energetyki wiatrowej (rys.15).

Rys. 15. Warunki wiatrowe panujące na obszarze Stanów Zjednoczonych. [4]

Power Class	Wind Power (W/m2)	Speed* (m/s)
1	<200	<5.6
2	200-300	5.6-6.4
3	300-400	6.4-7.0
4	400-500	7.0-7.5
5	500-600	7.5-8.0
6	600-800	8.0-8.8
7	>800	>8.8

Najkorzystniejsza pod tym względem jest środkowo-zachodnia część Ameryki Północnej. Pragnę tutaj zwrócić uwagę, że w Kalifornii, gdzie energetyka wiatrowa jest jedną z podstawowych gałęzi gospodarki energetycznej, prędkości wiatru nie są zbyt imponujące (5 – 7 m/s). Kalifornia leży w zachodniej części USA, nad Oceanem Spokojnym, przy granicy z Meksykiem. Większość obszaru Kalifornii jest wyżynna i górska do 4418 m n.p.m. Środkową jej część zajmuje Dolina Kalifornijska. Na południowym wschodzie występują pustynie i półpustynie (Mojave, Dolina Śmierci). Tak intensywne wykorzystywanie energii wiatru na niezbyt wietrznych obszarach świadczy to o tym, że energetyka wiatrowa nie musi być postrzegana wyłącznie w ekonomicznych, ale również w czysto ekologicznych aspektach. Fakt ten dowodzi również, że pozwolić sobie na to mogą jedynie stabilne gospodarczo i bogate kraje.

Najlepsze warunki wietrzności panują na Alasce (powyżej 7 m/s), zwłaszcza nad większością obszarów przybrzeżnych w północnej i zachodniej części Alaski, nad wyspami na morzu Beringa i nad górskimi obszarami na północy kraju.

Równie dobre warunki wietrzności istnieją również na Hawajach. Najlepszym przykładem są regiony, gdzie wiatr osiąga prędkość 6 lub więcej m/s, takie jak Oahu, Kauai, Molokai i Hawaii. Także w Puerto Rico można efektywnie wykorzystać energię z wiatru. Wzdłuż północnego i wschodniego wybrzeża, wiatr osiąga tam prędkości rzędu 6,5 – 7,5 m/s.

Energetyka wiatrowa w USA

Energetyka wiatrowa w Stanach Zjednoczonych stanowi jeden z kluczowych segmentów sektora odnawialnych źródeł energii, a jej dynamiczny rozwój sprawia, że kraj ten należy do światowych liderów w zakresie wykorzystania energii wiatru. Stany Zjednoczone dysponują ogromnym potencjałem wiatrowym, wynikającym zarówno z uwarunkowań geograficznych, jak i klimatycznych, co umożliwia rozwój zarówno lądowych, jak i morskich farm wiatrowych. W ciągu ostatnich dwóch dekad energetyka wiatrowa przeszła w USA imponującą transformację, stając się technologią konkurencyjną kosztowo względem tradycyjnych źródeł energii, takich jak węgiel czy gaz ziemny, oraz pełniącą kluczową rolę w realizacji celów klimatycznych i strategicznych państwa. Wyjątkowa skala inwestycji, wsparcie polityczne oraz zaangażowanie sektora prywatnego sprawiają, że energetyka wiatrowa staje się filarem transformacji energetycznej, a jednocześnie ważnym elementem rozwoju gospodarczego, innowacji technologicznych i tworzenia nowych miejsc pracy.

Początki energetyki wiatrowej w USA sięgają lat siedemdziesiątych XX wieku, kiedy to w odpowiedzi na kryzysy energetyczne rozpoczęto poszukiwania alternatywnych źródeł energii. Jednak dynamiczny rozwój tej branży nastąpił dopiero na przełomie XX i XXI wieku, wraz z wprowadzeniem federalnych ulg podatkowych dla inwestorów oraz wzrostem zainteresowania kwestiami ochrony środowiska i bezpieczeństwa energetycznego. Istotnym bodźcem rozwoju było także uchwalanie przez poszczególne stany tzw. Renewable Portfolio Standards (RPS), obligujących dostawców energii do zwiększania udziału odnawialnych źródeł w miksie energetycznym. Dzięki temu energetyka wiatrowa zaczęła rozwijać się w sposób systemowy, nie tylko jako odpowiedź na zapotrzebowanie środowiskowe, lecz także jako atrakcyjna inwestycja ekonomiczna, która przyciągała kapitał prywatny, fundusze infrastrukturalne oraz globalne koncerny technologiczne.

Największą koncentrację farm wiatrowych w USA można zaobserwować w tzw. „Wind Belt”, obejmującym środkową część kraju, a szczególnie stany takie jak Teksas, Oklahoma, Iowa, Kansas czy Nebraska. Region ten charakteryzuje się wyjątkowo korzystnymi warunkami wiatrowymi oraz dużymi przestrzeniami umożliwiającymi budowę wielkoskalowych instalacji. Teksas, będący obecnie największym producentem energii wiatrowej w Stanach Zjednoczonych, stał się symbolem sukcesu tego sektora, łącząc tradycyjną rolę lidera przemysłu naftowego z nowoczesnym modelem energetycznym opartym na odnawialnych źródłach. Na drugim krańcu kraju dynamicznie rozwija się sektor morskiej energetyki wiatrowej, szczególnie na wybrzeżu Atlantyku. Pierwsza komercyjna farma offshore — Block Island Wind Farm w stanie Rhode Island — uruchomiona została w 2016 roku, a od tego czasu planowane i realizowane są kolejne wielkoskalowe projekty, z których największe mają powstać u wybrzeży Massachusetts, Nowego Jorku i Wirginii. Choć sektor offshore w USA jest wciąż w fazie intensywnego rozwoju, jego potencjał szacowany jest na setki gigawatów mocy, co daje krajowi możliwość osiągnięcia wiodącej pozycji na świecie również w tym segmencie.

Znaczący wpływ na rozwój energetyki wiatrowej w USA mają innowacje technologiczne oraz rosnąca efektywność turbin wiatrowych. Postęp w dziedzinie aerodynamiki, materiałów kompozytowych i systemów automatyki przyczynił się do projektowania większych, bardziej wydajnych i bardziej trwałych turbin, które mogą pracować przy niższych prędkościach wiatru i generować więcej energii z jednej jednostki. Wprowadzenie turbin o dużej średnicy wirnika oraz rozwój technologii magazynowania energii, takich jak baterie litowo-jonowe i systemy zarządzania obciążeniem sieci, zwiększyły możliwości integracji energii wiatrowej z krajowym systemem elektroenergetycznym. Również digitalizacja sektora, obejmująca zastosowanie sztucznej inteligencji, Internetu Rzeczy (IoT) oraz systemów predykcyjnych utrzymania ruchu, znacząco obniżyła koszty eksploatacji i podniosła niezawodność instalacji. Tym samym energetyka wiatrowa przestała być jedynie alternatywną technologią wspieraną przez państwo, a stała się samowystarczalnym sektorem nowoczesnej gospodarki.

Nie można pominąć przy tym społeczno-ekonomicznych korzyści wynikających z rozwoju energetyki wiatrowej w Stanach Zjednoczonych. Branża ta stworzyła setki tysięcy miejsc pracy, zarówno w sektorze produkcji komponentów, jak i w budowie, eksploatacji i serwisowaniu elektrowni. Powstanie lokalnych klastrów przemysłowych, fabryk turbin i centrów badawczo-rozwojowych przyczyniło się do ożywienia gospodarczego wielu regionów, szczególnie wiejskich, gdzie powstające farmy wiatrowe stały się ważnym źródłem dochodów dla właścicieli gruntów oraz lokalnych społeczności. Dochody podatkowe z energetyki wiatrowej umożliwiają rozwój infrastruktury, budowę szkół, dróg czy placówek medycznych, co wzmacnia pozytywny wizerunek sektora i jego akceptację społeczną. Warto podkreślić, że mimo sporadycznych kontrowersji dotyczących wpływu turbin na krajobraz czy środowisko naturalne, większość społeczności lokalnych w USA postrzega inwestycje wiatrowe jako korzystne i perspektywiczne.

Energetyka wiatrowa w USA ma również strategiczne znaczenie dla polityki bezpieczeństwa energetycznego i niezależności surowcowej państwa. Redukcja zależności od paliw kopalnych, zwłaszcza importowanych, stanowi ważny element narodowej strategii energetycznej i klimatycznej. Wprowadzenie przepisów ograniczających emisję gazów cieplarnianych oraz inwestycje w czyste technologie energetyczne są elementem długoterminowej polityki Stanów Zjednoczonych, której celem jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do połowy XXI wieku. Energetyka wiatrowa pełni w tej strategii rolę centralną, uzupełniając rozwój fotowoltaiki, energetyki wodnej oraz technologii wodorowych. Systematyczne zwiększanie mocy zainstalowanej w energetyce wiatrowej umożliwia USA zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych oraz ograniczenie degradacji środowiska, jednocześnie wzmacniając konkurencyjność gospodarki opartej na innowacjach i czystej energii.

Energetyka wiatrowa w Stanach Zjednoczonych jest jednym z najbardziej dynamicznie rozwijających się sektorów energetycznych na świecie, łączącym potencjał gospodarczy, innowacyjny i środowiskowy. Kraj ten posiada ogromne zasoby naturalne, zaawansowane zaplecze technologiczne oraz konsekwentną politykę wspierającą odnawialne źródła energii. W rezultacie energia wiatrowa nie tylko przyczynia się do redukcji emisji i ochrony środowiska, lecz także stanowi motor rozwoju ekonomicznego, wzmacnia bezpieczeństwo energetyczne oraz promuje nowoczesne rozwiązania technologiczne. W perspektywie kolejnych dekad rola energetyki wiatrowej w USA będzie prawdopodobnie nadal rosła, czyniąc ją jednym z filarów globalnej transformacji energetycznej i przykładem efektywnej adaptacji gospodarki do wyzwań klimatycznych XXI wieku.

Jeśli potrzebujesz pomocy w napisaniu pracy z zakresu ochrony środowiska, to polecamy serwis pisanie prac - prace z ekologii i innych kierunków pisane na (prawie) każdy temat.

Rtęć i jej związki charakteryzują się dużą aktywnością chemiczną, biologiczną oraz zmiennością postaci występowania, co powoduje, że są one włączone w różne cykle obiegu w przyrodzie. Rtęć w powietrzu atmosfe-rycznym w przeważającej ilości występuje w postaci par rtęci metalicznej oraz w niewielkiej ilości w postaci lotnych związków organicznych. Obie te formy mogą podlegać dalszym przemianom.

Emisja rtęci do środowiska naturalnego następuje na skutek działalno-ści gospodarczej (spalanie paliw, hutnictwo, spalanie odpadów zawierających rtęć i górnictwo) oraz w wyniku procesów naturalnych.

Rtęć należy do pierwiastków rzadkich. Stanowi 8*10-6 % skorupy ziemskiej, co plasuje ją na 63 miejscu wśród wszystkich pierwiastków pod względem rozpowszechnienia. Znajdująca się w środowisku naturalnym rtęć może pochodzić ze źródeł naturalnych, a jej szacunkowe ilości przedostające się do środowiska wynoszą [9]:

• ze źródeł naturalnych – 2700-6000 ton/rok, w tym:

–        z erupcji wulkanów (~50%);

–        przez parowanie z lądów i oceanów (~1500 ton/rok);

–        z pożarów lasów.

Skały i gleby.

Rtęć w skorupie ziemskiej występuje w stosunkowo dużym rozproszeniu. Przeciętnie skały zawierają od 0,005 do 1,0 μg Hg/g, a najczęściej zawartość ta kształtuje się na poziomie 0,2 μgHg/g. Metal ten jest nagromadzony głównie w materiałach o zwiększonych właściwościach sorpcyjnych: w łupkach węglowych i bitumicznych oraz w glebach gliniastych i torfowych. Naturalna zawartość rtęci w glebach odpowiada zakresowi zmian od 0,05 do 0,3 µgHg/g [15].

Występowanie rtęci:

–         małe obszary gdzie występują skoncentrowane pokłady rud rtęci,

–         w skorupie ziemskiej zawartość tego pierwiastka zmienia się w zakresie od 5 do 1000 μg/kg (w większości wypadków jest ona niższa od 200 μg/kg) [4].

–       w wyniku erozji skał każdego roku jest uwalnianych około 800 Mg Hg.

W emisji naturalnej istotny udział ma również działalność wulkaniczna,

ponadto pod wpływem specyficznych bakterii, zawarte w glebie związki rtęci, ulegają redukcji do wolnego metalu, a powstająca rtęć może także przechodzić do atmosfery [30].

Zanieczyszczenie gleb rtęcią może mieć charakter lokalny lub wielo-przestrzenny, np. w wyniku stosowania zboża siewnego zaprawionego herbicydami rtęciowymi na terytorium całego kraju w latach 70-tych [15]. W pierwszym wypadku zanieczyszczeń lokalnych i usuwania rtęci z gruntów i osadów dennych rzek silnie zanieczyszczonych rtęcią wśród metod dekontaminacji i sanitacji można wyróżnić:

–         metody termiczne,

–         metody ekstrakcyjne,

–         immobilizację

–         metody kombinowane

Najwięcej rtęci zawierają: gleby Kanady – 0,4 μg Hg/g i niektóre gleby w rejonie aktywności wulkanicznej w Japonii i Wietnamie 0,3 μg Hg/g [17].

Powietrze

Rtęć ma stosunkowo niską temperaturę wrzenia (357ºC) i dlatego dosyć łatwo przedostaje się do atmosfery. Ocenia się, że około 95% Hg znajdującej się w atmosferze, występuje w postaci wolnego metalu [7]. Zawarta w atmo-sferze rtęć może reagować z innymi substancjami i przekształcać się w różne związki. Związki te z opadami atmosferycznymi przedostają się do wody i gleby.

Występowanie rtęci w powietrzu jest związane ze stopniem lotności jej związków i temperaturą otoczenia. Lotność związków rtęci maleje w następującej kolejności [17].

Hg > Hg₂Cl₂ > HgCl₂ > HgS > HgO

Ilość odparowanej rtęci podwaja się przy wzroście temperatury o każde 10ºC. W powietrzu atmosferycznym dominuje lotna rtęć elementarna Hgº oraz dimetylortęć (CH₃)₂ Hg.

Na temat zawartości naturalnej rtęci w powietrzu, są duże rozbieżności w danych literaturowych [17], np.:

–         nad morzami występuje 1 ÷ 3 ngHg/m³

–         nad lądem w rejonie rolniczym 3 ÷ 10 ngHg/m³ powietrza

–         w rejonach aktywności wulkanicznej 40000 ngHg/m³ powietrza.

Natomiast Lindgvist i Rodhe proponują przyjęcie 1 ÷ 2 ng/m³ za zawartość naturalną rtęci w powietrzu.

Czas przebywania rtęci w atmosferze waha się od kilku dni do kilku tygodni. Oznacza to, że zanim zostanie ona usunięta z atmosfery, może być przeniesiona na duże odległości od źródła emisji. Ocenia się, że czas przebywania wolnej rtęci w ekosystemie jest rzędu dwóch lat [7]. Rtęć przenoszona jest przez atmosferę zarówno w postaci związków rozpuszczal-nych jak i nierozpuszczalnych w wodzie. Tworzy też ona z innymi metalami amalgamaty. Oznacza to, że rtęć może występować w ekosystemie jako wolny metal oraz w postaci szeregu związków, o różnej toksyczności i różnym sposobie rozprzestrzeniania. Ze względu na łatwą bioakumulację oraz teragenne działanie związków rtęci, zwłaszcza organicznych, zanieczyszcze-nie środowiska naturalnego tym pierwiastkiem uważa się za szczególnie niebezpieczne [7,18].

Wody.

Dane o występowaniu rtęci w wodach są niejednomyślne. W Polsce wody gruntowe zawierają przeciętnie 20 ngHg/dm³. Rozpuszczalność par rtęci w wodzie wynosi 0,02 mgHg/dm³ w temperaturze 20ºC i 0,6 mgHg/dm³ w 100ºC (według Sidgwicka). Jednakże w obecności ozonu, rtęć metaliczna (Hg⁰) jest szybko utleniana do rtęci jonowej (Hg²⁺), która jest dobrze rozpuszczalna w wodzie [9,15,31].

Rośliny.

Rośliny pobierają rtęć z gleby poprzez układ korzeniowy i z powietrza jako rezultat nawożenia dolistnego. Gromadzi się ona w tkankach roślinnych, w których nie spełnia żadnej funkcji metabolicznej. Pobór rtęci z gleby przez rośliny jest uzależniony od formy i ilości metalu w ziemi. Najbardziej chłonne są grzyby, mchy, porosty, marchew i sałata. Naturalną zawartość rtęci w roślinach szacuje się poniżej 0,5 μg/g [15].

Organizmy żywe.

Rtęć obecna jest we wszystkich tkankach zwierzęcych. Stwierdzono, że więcej rtęci znajduje się w organizmach morskich (0,3 ¸ 3 μg/g), niż lądowych (0,02 ¸ 0,1 μg/g) [17].

Naturalne zawartości rtęci w organizmie ludzkim szacują się następująco:

• mięśnie – 0,02 ¸ 0,70 μg/g
• kości – 0,45 μg/g
• krew – 0,0078 mg/dm³

Dziennie z pokarmem i płynami do organizmu człowieka dostaje się 4 ¸ 20 μg Hg. Przeciętnie dorosły człowiek przyswaja 20 μg Hg/dzień, w Polsce 9 ¸ 33 μg Hg/dzień [9,15].

Rtęć występuje we wszystkich elementach środowiska, a jej związki o stosunkowo niskiej toksyczności mogą zostać przekształcone w połączenia o wysokiej szkodliwości w trakcie biochemicznych i geochemicznych procesów zachodzących w przyrodzie.

Jeśli potrzebujesz pomocy w napisaniu pracy z zakresu ochrony środowiska, to polecamy serwis pisanie prac - prace z ekologii i innych kierunków pisane na (prawie) każdy temat.